مثنوی نامه ای به معاویه(در دست اقدام)

باسمه تعالی

نامه ای به  معاویه

مقدمه

به نام خداوند قهّار و دادگر، که حق را پاینده و باطل را فانی گردانید، و پیامبر اکرم(ص) را برای هدایت جهانیان برگزید.
پس از او، علی(ع) همان وصی برگزیده، وارث علم و شمشیر، و نگهبان دین مبین است؛ او که حق را با گفتار و کردار آشکار ساخت، و هرگز باطل را مجال استواری نداد.

این مثنوی حماسی، با نثری آهنگین و زبانی آتشین، بازتاب نامه‌ی آن امام همام به معاویه است؛ نامه‌ای که در آن، حقیقت خلافت را به روشنی بیان داشت، نیرنگ دنیاپرستان را هشدار داد، و جاودانگی حق و نابودی باطل را به صلابت اعلام کرد.
آنچه در این دفتر می‌خوانید، سه بخش دارد: نخست دعوت به بیعت و یادآوری عهد مسلمانان، سپس هشدار به طغیان و دلبستگی به دنیا، و در پایان، اعلان جاودانگی حق و فناپذیری باطل.

این اثر، تنها پژواکی از طنین کلام علوی است؛ کوششی کوچک در برابر دریای بی‌کران معارف آن امام بزرگ.

 فهرست

بخش اول: دعوت به بیعت و یادآوری عهد

• ستایش خداوند و معرفی حقیقت خلافت
• یادکرد بیعت مهاجران و انصار
• دعوت نرم و روشن به پذیرش بیعت

بخش دوم: هشدار به سرپیچی و فریب دنیا

• نقد نیرنگ و قدرت‌طلبی قبیله‌ای
• یادآوری جنگ‌های بدر و احد و خیبر
• تهدید به عواقب سرپیچی و فرجام دنیاپرستی

بخش سوم: جاودانگی حق و نابودی باطل

• اعلان حقانیت امام و رسالت او
• هشدار به فناپذیری دنیا و باطل
• نتیجه‌گیری: لزوم تسلیم در برابر حقیقت و بیعت با امام حق

 ساختار مثنوی حماسی

1. بخش اول (۱۰۰ بیت): ستایش خدا، معرفی خلافت به‌عنوان عهد الهی، یادآوری بیعت مهاجر و انصار، دعوت نرم به بیعت.
2. بخش دوم (۱۰۰ بیت): هشدار به معاویه درباره فریب دنیا، بیان بطلان حکومت قبیله‌ای، نقد نیرنگ‌های او، تهدید به عواقب سرپیچی.
3. بخش سوم (۱۰۰ بیت): تأکید بر جاودانگی حق، فناپذیری باطل، شکوه امیرالمؤمنین در حق‌گویی و شمشیر حق، نتیجه‌گیری در لزوم بیعت و تسلیم در برابر حقیقت.

 آغاز مثنوی (بخش اول – نمونه از ۲۰ بیت نخست)

به نام خدای یگانه خدای
جهان‌آفرین داور رهنمای

خدایی که بر جان دهد روشنی
بزرگی، جلالی، صفا، ایمنی

نهان و عیانش بود آشکار
جهان را بدو هستی استوار

سپاسی سزاوار آن بی‌نیاز
که بر بنده‌اش بگشاید راز

فرستاد احمد، رسول امین
به راه هدایت، چراغ یقین

پس از وی علی، آن امام هدی
که جان و دل خلق شد آشنا

به تیغ عدالت بُرید از فساد
به رأی حقیقت، به دین استناد

چو امت به گردش همه حلقه زد
به بیعت، درون صف یکتا شدند

مهاجر، انصار، همه هم‌عنان
به فرمان او گشت دین جاودان

خلافت نه ارث قبیله بُوَد
نه با مال و نیرنگ حاصـل شُوَد

نه با زور و شمشیر گردد تمام
که با حق بُوَد عهد و با اهل شام

ای معاویه! گوش دل باز کن
ره خویش از این راه آغاز کن

تو هم یک مسلمان ز جمعی، بسی
بر این عهد باید که باشی کسی

بیعت، امان است و پیمان دین
که بر پا بماند ره مومنین

بخش اول (۱ تا ۱۰۰)

۱
به نام خداوند دانای راز
خدای جهان‌آفرین بی‌نیاز

۲
خدایی که بر جان دهد روشنی
بود خالق خلق و جان‌آفرینی

۳
خدایی که بنمود راه صواب
ببخشود بر خلق خود فتح باب

۴
سپاسش که جان را صفا می‌دهد
به دل نور ایمان عطا می‌دهد

۵
فرستاد احمد، رسول امین
چراغ هدایت، پیام‌آفرین

۶
به وحی خدا شد به مردم امام
گشود از دل و جان همه قید و دام

۷
پس از وی علی، آن امام هدی
که بر دین حق کرد جان را فدا

۸
وصی پیمبر، ولیّ زمان
که نورش درخشید در هر مکان

۹
به تیغش جفا از میان برفت
به رأیش ره دین، عیان برفت

۱۰
چو امت پس از قتل عثمان رسید
به درگاه حیدر همه بی‌گزید

۱۱
مهاجر، انصار، مرد و زن
به فرمان او دادند جان و تن

۱۲
به بیعت همه دست‌ها شد بلند
ز جان و دل آمد صفا بی‌گزند

۱۳
ندیدند کس را سزاوارتر
ز مولای مؤمن، وفادارتر

۱۴
که در عدل او روز روشن شود
به حکم و به رأیش وطن ایمن شود

۱۵
علی را به بیعت همه دل سپرد
جهان در ره حق، به وحدت ببرد

۱۶
ولی تو، ای معاویه، مانده‌ای
ز راه حقیقت گریزانده‌ای

۱۷
گمان برده‌ای شام، ملک تو شد
که دنیا به کام تو اندوخت شد

۱۸
نمی‌دانی این تخت و تاج و کلاه
به زودی شود بر تو اسباب آه

۱۹
خلافت نه میراث خاندان توست
نه ارث قبیله، نه حکم هوان توست

۲۰
امامت، پیمان الهی بود
به رأی مسلمان، گواهی بود

۲۱
نه با مال حاصل شود این مقام
نه با تیغ گردد ز مردی تمام

۲۲
که این عهد بر دوش امت فتاد
به بیعت همه، راه حق اوفتاد

۲۳
تو هم یک نفـر زین جماعت بُوی
به بیعت درآی و به طاعت شوی

۲۴
مکن خویش را از جماعت جدا
که گردد سرانجام کارت فنا

۲۵
اگر بی‌نصیحت شوی پای‌بند
به دوزخ شود خانه‌ات در کمند

۲۶
مکن اعتماد ای معاویه بر
جهان فانی و ملک و مال و زر

۲۷
که این تخت و این تاج جاوید نی
به مانند برق است و جاوید نی

۲۸
کسی کز حقیقت دلش برکنـد
به باطل در این ره سرانجام مَند

۲۹
بدان، بیعت تو نیفزاید مرا
نه هم نقص گردد ز تأخیرها

۳۰
من از حق به بیعت تو بی‌نیاز
ولی تو شوی مبتلا در مجاز

۳۱
اگر بر جماعت نمائی ستیز
به خود کرده‌ای آتشی را عزیز

۳۲
به پیوستن حق، رهت روشن است
به دوری ز آن، دوزخت گلخن است

۳۳
تو دانی که امت به رأی صریح
مرا برگزیدند در صبح و بیخ

۳۴
پس ای نافرمان، چه عذری دَری؟
چه برهان به پیش خدا آوری؟

۳۵
بدان این حقیقت به تو آشکار
که در محضر حق شوی شرمسار

۳۶
نه دنیا بماند، نه این پادشاه
نه آن قدرت و لشکر و اشتباه

۳۷
حق آن است کز خلق پوشیده نیست
چو خورشید تابنده گردیده نیست

۳۸
تو بر حق ستیزی و بیعت نکـی
به دامان باطل درآورده‌ای

۳۹
اگر با جماعت نمانی هم‌ارز
فتاده به گرداب باطل چو گرز

۴۰
منم آن علی، یار حق بی‌گزند
که در راه دین داده‌ام جان و بند

۴۱
نه شمشیر من جز برای حق است
نه رأی من، ای خصم، جز مطلق است

۴۲
بدان بی‌گمان کز حقیقت بری
اگر بیعت اهل دین نشمری

۴۳
امانت چو بر دوش من شد نهان
به امر خدا، بی‌تکلف عیان

۴۴
تو هم باید این عهد حق بشکنی؟
به رأی گرانسنگ دین، حمله کنی؟

۴۵
نه، این ره خطاست و پایان بد است
که عاقبت آن آتش و اَسفند است

۴۶
پس ای پسر حرب! درآی از غرور
که دنیا فریب است و نیرنگ و زور

۴۷
ره صدق پیش‌آور و با ما بمان
که باطل فنا گردد اندر زمان

۴۸
به بیعت، تو ایمن شوی از بلا
به لج‌بازی آری خودت را فنا

۴۹
نه بیعت تو افزون کند بر شکوه
نه تأخیر تو کاهدم از گروه

۵۰
ولی حجتت پیش داور تمام
که بی‌بیعت افتی به گرداب و دام

۵۱
منم وارث وحی، امام هدایت
منم آن چراغ ره راست، آیت

۵۲
مکن خویش را از حقیقت جدا
که گردد سرانجام کارت فنا

۵۳
اگر سر فرود آوری در ره‌ام
تو را ایمنی باشد از هر ستم

۵۴
وگرنه به شمشیر حق پرتوان
ببینی که باطل شود در جهان

۵۵
چو این عهد، عهدی الهی بُوَد
بر اهل زمان حجتی جاودان

۵۶
به خود منگـر ای خصم مغرور و خام
که این حکم از خالق آمد تمام

۵۷
بدان، هر که با من نشد هم‌عنان
به باطل بُوَد در ره امتحان

۵۸
نه از پیش بودن فزونی دهد
نه از پس فتادن، کمینی دهد

۵۹
همه خلق یکسان به پیش خدای
نه بیشی بماند، نه کاستی جای

۶۰
پس ای بدگمان، گردن کِش از غرور
به تسلیم دین شو، رها کن فتور

۶۱
به رأی مسلمان بُوَد حجتت
به فرمان داور بُوَد عزّتت

۶۲
تو دانی که باطل فنا شدنی است
حقیقت چو خورشید پایندگی است

۶۳
به دنیا دل‌افروز مده خویش را
که بس زود گیرد تو را کیش را

۶۴
به یاد آور ای خصم، روز حساب
که هر کس ببیند عمل بی‌حجاب

۶۵
نه مال و نه فرزند یاری کند
نه آن تخت و تاجت قراری کند

۶۶
پس امروز بیعت کن و رسته شو
ز فتنه، ز باطل، ز پیوسته شو

۶۷
مکن خویشتن را به جنگ آزمـا
که فردا شوی خوار در پیش ما

۶۸
به بیعت بود دین و امت قوی
به لجاجت بود فتنه‌ها ناگروی

۶۹
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۷۰
منم آن علی، هم وصی نبی
که بیعت مرا کل عالم پذیـر

۷۱
نه تنها عرب، عجم و هر کسی
به جان آمده‌اند اندر این هم‌رسی

۷۲
به داور قسم کز حقیقت جدا
نشـد جز کسی کو ره باطل شدا

۷۳
چو بیعت همه بر من آمد به حق
تو هم سر فرود آر، مگذار شک

۷۴
به طاعت درآی و به دین یار باش
که باطل گذار و به حق کار باش

۷۵
اگر از ستیزت نگردی پشیم
ببینی به عاقبت دوزخ عظیم

۷۶
پس امروز بیعت کنی، رستگار
وگرنه شوی خوار فردای کار

۷۷
نه دنیا بماند، نه این اعتبار
نه آن قدرت و لشکر اندر کنار

۷۸
به یاد آور آخر ره کار خویش
که در دوزخ آید سزاوار خویش

۷۹
بیا تا به اسلام یاری کنیم
به عدل و به دین کارواری کنیم

۸۰
مکن تکیه بر قوم و بر خاندانت
که باطل بُوَد عاقبت ارج و جانت

۸۱
خلافت نه ارث است نه میراث مال
که این عهد حق است و باقی زوال

۸۲
منم آن امام زمان در صفین
که با حق بماند ره مومنین

۸۳
به بیعت درآی ای معاویه زود
که باطل نماند در این عهد و بود

۸۴
مکن خویشتن را گرفتار دام
که گردد سرت بر سر باطل تمام

۸۵
به حق بازگرد و ز باطل جدا
که این ره ره نور باشد، رها

۸۶
تو دانی که اهل یقین با منند
که در راه حق رهسپار منند

۸۷
به داور قسم تا قیامت بُوَد
که این عهد بر اهل عالم گُوَد

۸۸
نه باطل بپاید، نه دنیا دَمی
به حق بُوَد این عهد جاوَد سمی

۸۹
پس ای خصم، فرمان الهی بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۹۰
به بیعت درآی و به امت بپیچ
که باطل فنا گردد و دین بسیچ

۹۱
مکن سرکشی، بازگرد از خطا
که عاقبت آن باشد آتش سرا

۹۲
منم آن علی، یار احمد به دین
که با من بماند همه مومنین

۹۳
نه رأی تو افزون کند بر مقام
نه خودداری‌ات کاهدم از نظام

۹۴
ولی تو شوی خوار در نزد حق
اگر بیعت اهل دین نفکنی

۹۵
پس امروز بیعت کنی، رستگار
وگرنه شوی خوار فردای کار

۹۶
به دنیا مکن اعتماد و غرور
که باطل فنا گردد اندر مرور

۹۷
به بیعت درآی و سلامت ببین
که باطل نپاید، نه دنیا یقین

۹۸
منم حجت حق، امام زمان
به رأی مسلمان شدم جاودان

۹۹
تو را هم ضرورت بود بیعتی
که ماند ره دین به استقرتی

۱۰۰
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز باطل، ز دنیا، ز غصه برو

۱۰۱
به جانت بگویم، فریبم مکن
به مکر و نیرنگ، حبیبم مکن

۱۰۲
خلافت نه بازی‌ست، نه کار قبیل
نه با مکر گردد، نه با آب و نیل

۱۰۳
تو دانی که مردم به رأی صریح
به بیعت درآمدند از روی بیخ

۱۰۴
به انصار و مهاجر شهادت دهند
که بیعت مرا با وفا می‌پسند

۱۰۵
چه سودی تو داری ز این ماجرا؟
جز آتش، جز فتنه، جز ابتلا؟

۱۰۶
به شام آرمیدی و غره شدی
به سلطنت خویش دل‌گره شدی

۱۰۷
گمان برده‌ای تخت دنیا بقاست
ندانسته‌ای باطل و ناپاست

۱۰۸
اگر بر حقیقت نگردی رهی
به آتش درآری سراپرده‌ای

۱۰۹
نه دنیا وفا دارد، ای بدگمان
نه این مُلک و دولت بماند جهان

۱۱۰
تو بر ملک دنیا چه داری غرور؟
که باطل بُوَد همچو برق و عبور

۱۱۱
نه آن تخت باقی، نه آن تاج زر
نه آن لشکر و نه سرافرازیِ سر

۱۱۲
به یک شب ز تو بستاندش روزگار
نه ماند ز آن ملک چیزی به کار

۱۱۳
بیا سوی حق، تا بمانی عزیز
مکن لج، که باطل نماند ستیز

۱۱۴
به شمشیر من حق نمایان شود
به رأی من اسلام پاینده بُوَد

۱۱۵
اگر تو ستیزی، ستیزی به حق
که باطل نماند، بماند شفق

۱۱۶
منم آن امامی که حق با من است
به داور گواه است، دین روشن است

۱۱۷
به پیغمبر آمد وصیّت به من
که بعد از وی آیم امام زمن

۱۱۸
تو این عهد بشکستی ای تیره‌کار
به خود بسته‌ای رنج و آتش به بار

۱۱۹
چه داری به نزد خدا عذر وام؟
چه گویی چو باشد گناهت تمام؟

۱۲۰
به روز حساب، آن خدابین قوی
به هر کس دهد داوری نیک‌وی

۱۲۱
نه مال و نه فرزند، یاری دهند
نه لشکر به دفع ستم بایستند

۱۲۲
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۱۲۳
چو بیعت کنی، در امان آیی تو
به راه هدایت روان آیی تو

۱۲۴
اگر نه، ببینی به شمشیر من
که باطل فنا گردد اندر سخن

۱۲۵
به میدان، علی شیر حق پرتوان
که لرزاند از تیغ او این جهان

۱۲۶
مکن آزمایش به شمشیر من
که چون آتش افکند بر جان و تن

۱۲۷
به بدر و حنین و به خیبر نگر
که با تیغ من شد جهان بی‌خطر

۱۲۸
نه خیبر به جز دست من شد گشـود
نه آن در، به جز بازوی من ربود

۱۲۹
تو دانی که در جنگ‌ها یک‌تنه
شدم یار احمد به دشت و دمن

۱۳۰
کنون هم منم آن علی با صفا
که خصم از ره من شود بی‌وفا

۱۳۱
اگر جنگ خواهی، به شمشیر آی
اگر صلح خواهی، به تقدیر آی

۱۳۲
که بیعت ره صلح و یاری بود
به جنگت فنا و خواری بود

۱۳۳
مکن بیش بر خویش ظلم ای ستم
که دوزخ بود عاقبت در قدم

۱۳۴
منم حجت حق، وصی نبی
که بر دین خدا مانده‌ام پای‌بِی

۱۳۵
نه بیعت تو افزون کند بر مقام
نه تأخیر تو کاهدم از نظام

۱۳۶
ولی حجتت پیش داور تمام
که بی‌بیعت افتی به گرداب و دام

۱۳۷
به باطل مکن خویش را مبتلا
که آخر ببینی ز آن جز بلا

۱۳۸
به دنیا چه دل بسته‌ای ای ضعیف؟
که باطل بود همچو نقش خَفیف

۱۳۹
به یک دم رود مُلک و مال و نژاد
نماند ز آن جز غم و رنج و باد

۱۴۰
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۱۴۱
به یاد آر بدر و احد را کنون
که حق با من آمد در آن بیکرون

۱۴۲
منم آن علی، یار احمد به جنگ
که بشکست هر کینه را با درنگ

۱۴۳
تو هم خوب می‌دانی این ماجرا
که باطل نماند، بماند صفا

۱۴۴
به شمشیر حق، دین خدا زنده ماند
به باطل، نماند به دنیا نشاند

۱۴۵
تو ای خصم، سرکش مشو بیش از این
که آتش بود عاقبت در زمین

۱۴۶
به بیعت درآی و سلامت بجوی
به لج بازی آخر به خواری بپوی

۱۴۷
نه آن تخت باقی، نه آن لشکر است
نه آن زر و سیمت به کار دَرست

۱۴۸
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۱۴۹
بیا، دست در دست امت بزن
که باطل نماند در این انجمن

۱۵۰
مکن خویش را دشمن اهل دین
که آتش شود خانه‌ات در زمین

۱۵۱
تو دانی که بیعت بر من راستین
که با حق بماند ره مومنین

۱۵۲
به لجاجت مرو، فتنه‌انگیز مشو
به شمشیر من آزمون بازجو؟

۱۵۳
اگر امتحانم کنی ای عدو
به شمشیر بین آتشین جست‌وجو

۱۵۴
که آن دم جهان را به هم درکَنَد
به باطل، سراسر جفا درکَنَد

۱۵۵
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز باطل و دنیا و غصه برو

۱۵۶
نه باطل بماند، نه دنیا به جا
که حق است پاینده تا انتها

۱۵۷
به پیوستن حق، رهت ایمن است
به دوری ز آن، فتنه‌ها بی‌کمن است

۱۵۸
منم آن علی، یار احمد به دین
که بر دوش من ماند پرچم یقین

۱۵۹
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۱۶۰
به بیعت بیا و سلامت بجوی
ز باطل، ز دنیا، ز غم‌ها بپوی

۱۶۱
به فرمان داور، امام منم
به شمشیر حق، در جهان راهنم

۱۶۲
نه باطل بپاید، نه دنیا به جا
که حق است جاوید تا انتها

۱۶۳
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۱۶۴
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۱۶۵
به بیعت درآی و به دین یار باش
که باطل گذار و به حق کار باش

۱۶۶
به دنیا دل‌افروز مده خویش را
که بس زود گیرد تو را کیش را

۱۶۷
به یاد آر ای خصم روز حساب
که هر کس ببیند عمل بی‌حجاب

۱۶۸
نه مال و نه فرزند یاری کند
نه آن تخت و تاجت قراری کند

۱۶۹
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۱۷۰
منم آن علی، یار حق بی‌گزند
که در راه دین داده‌ام جان و بند

۱۷۱
به شمشیر حق، دین خدا زنده ماند
به باطل نماند به دنیا نشاند

۱۷۲
به داور قسم کز حقیقت بری
اگر بیعت اهل دین نشمری

۱۷۳
پس امروز بیعت کنی رستگار
وگرنه شوی خوار فردای کار

۱۷۴
نه دنیا بماند، نه آن اعتبار
نه آن قدرت و لشکر اندر کنار

۱۷۵
به یاد آر آخر ره کار خویش
که در دوزخ آید سزاوار خویش

۱۷۶
به بیعت بیا و سلامت ببین
که باطل نپاید، نه دنیا یقین

۱۷۷
منم حجت حق، امام زمان
به رأی مسلمان شدم جاودان

۱۷۸
تو را هم ضرورت بود بیعتی
که ماند ره دین به استقرتی

۱۷۹
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۱۸۰
به بیعت درآی و به دین یار باش
که باطل گذار و به حق کار باش

۱۸۱
اگر نه، ببینی به شمشیر من
که باطل فنا گردد اندر سخن

۱۸۲
به میدان، علی شیر حق پرتوان
که لرزاند از تیغ او این جهان

۱۸۳
مکن آزمایش به شمشیر من
که چون آتش افکند بر جان و تن

۱۸۴
تو دانی که در بدر و خیبر چه شد
که با تیغ من خصم یک‌سر فسُد

۱۸۵
کنون هم منم آن علی با صفا
که خصم از ره من شود بی‌وفا

۱۸۶
به بیعت درآی و سلامت ببین
که باطل نپاید، نه دنیا یقین

۱۸۷
به فرمان داور، امام منم
به شمشیر حق، در جهان راهنم

۱۸۸
نه بیعت تو افزون کند بر مقام
نه تأخیر تو کاهدم از نظام

۱۸۹
ولی حجتت پیش داور تمام
که بی‌بیعت افتی به گرداب و دام

۱۹۰
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۱۹۱
به بیعت درآی و به امت بپیچ
که باطل فنا گردد و دین بسیچ

۱۹۲
مکن سرکشی، بازگرد از خطا
که عاقبت آن باشد آتش سرا

۱۹۳
منم آن علی، یار احمد به دین
که با من بماند همه مومنین

۱۹۴
به داور قسم تا قیامت بُوَد
که این عهد بر اهل عالم گُوَد

۱۹۵
به دنیا چه مغروری ای بدگمان؟
که باطل بُوَد همچو باد خزان

۱۹۶
به بیعت بیا و سلامت بجوی
به لج بازی آخر به خواری بپوی

۱۹۷
نه آن تخت باقی، نه آن لشکر است
نه آن زر و سیمت به کار درست

۱۹۸
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۱۹۹
بیا دست در دست امت بزن
که باطل نماند در این انجمن

۲۰۰
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز باطل، ز دنیا، ز غصه برو

۲۰۱
بیا ای معاویه، پندم شنو
که این راه باطل است، برگرد ز نو

۲۰۲
نه این تخت دنیا، نه این زر بقا
بماند برایت، نه این پادشا

۲۰۳
به چشم خرد بنگر ای ناتوان
که باطل چو سایه‌ست بی‌جان و جان

۲۰۴
حقیقت بماند، بُوَد جاودان
به مانند خورشید تابان عیان

۲۰۵
منم آن امامی که حق با من است
به هر جا کلامم چراغ زمن است

۲۰۶
نه از مال دنیا شوم نیک‌بخت
نه با قدرت پوشم به باطل درخت

۲۰۷
خدا داد این عهد بر دوش من
که باشم به دین رهبر انجمن

۲۰۸
اگر سرکشی ورزی و کینه‌جو
به آتش سپاری دل خویش نو

۲۰۹
نه باطل بپاید، نه دنیا به جا
که حق است پاینده تا انتها

۲۱۰
به صبر و به عدلم جهان زنده شد
به تیغ و به ایمان ستم بُرده شد

۲۱۱
مرا با نبی عهدی آمد قدیم
که بعد از وی آیم امام کریم

۲۱۲
وصی پیمبر، امین خدا
که ماند ره دین به نور و صفا

۲۱۳
به شمشیر من، حق نمایان شود
به باطل، سراسر پریشان شود

۲۱۴
تو ای خصم، اگر بازگردی رهی
اگر نه، به آتش کنی آگهی

۲۱۵
نه آن لشکرت ماندت در قیام
نه آن قدرت و مال گردد تمام

۲۱۶
به داور قسم تا قیامت بُوَد
که باطل ز دنیا چو گردون رود

۲۱۷
به بیعت بیا، دست در دست نه
که باطل نماند، بُوَد حق گنه؟

۲۱۸
به شمشیر بین داوری‌های من
که لرزاند از عدل بنیاد تن

۲۱۹
به بدر و به خیبر، گواهی کنند
که با من سپاه خدا پی‌برند

۲۲۰
تو نیز شنیدی به روز احد
که با تیغ من، خصم یکسر فسُد

۲۲۱
اگر باز لج‌باز باشی کنون
به شمشیر من بینی آتش فزون

۲۲۲
منم آن علی، شاه مردان دین
که با حق بُوَد همدم و هم‌نشین

۲۲۳
نه بیعت تو افزون کند بر مقام
نه تأخیر تو کاهدم از نظام

۲۲۴
ولی حجتت پیش داور تمام
که بی‌بیعت افتی به گرداب و دام

۲۲۵
به دنیا چه مغروری ای ناتوان؟
که باطل بُوَد همچو باد خزان

۲۲۶
نه آن تخت باقی، نه آن زر بقا
نه آن لشکر و نه سپاهت وفا

۲۲۷
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۲۲۸
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۲۲۹
به بیعت بیا، تا رها گردی از
همه فتنه‌ها، آتش و تیر و غض

۲۳۰
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۳۱
به دنیا دل افروز مده خویش را
که بس زود گیرد تو را کیش را

۲۳۲
به یاد آر روزی که داور قوی
دهد هر کسی را جزا در سوی

۲۳۳
نه مال و نه فرزند یاری دهد
نه آن لشکر و تخت کاری دهد

۲۳۴
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز باطل، ز دنیا، ز غصه برو

۲۳۵
منم آن علی، یار حق جاودان
که بر دوش من ماند پرچم عیان

۲۳۶
به فرمان داور، امام منم
به دین خدا پای‌بند منم

۲۳۷
به حق است بنیاد کارم تمام
نه باطل بماند در این روز و شام

۲۳۸
تو را هم ضرورت بود بیعتی
که گردد ره دین به استقامتی

۲۳۹
به داور قسم تا قیامت بُوَد
که این عهد بر اهل عالم رود

۲۴۰
به بیعت درآی و سلامت ببین
که باطل نپاید نه دنیا یقین

۲۴۱
به لجاجت مرو، خصم دین بیش مشو
که آخر به دوزخ کنی جست‌وجو

۲۴۲
منم آن علی، شاه شمشیرزن
که بر دین خدا مانده‌ام سرخ تن

۲۴۳
به میدان اگر خصم جوید ستیز
به شمشیر بین عاقبت، بی‌گریز

۲۴۴
نه آن تخت باقی، نه آن لشکر است
نه آن زر و سیمت به کار درست

۲۴۵
پس ای خصم، پند مرا گوش کن
به راه حقیقت قدم‌پوش کن

۲۴۶
که باطل فنا گردد اندر زمان
بماند به جا دین حق جاودان

۲۴۷
به بیعت بیا، دست در دست نه
که باطل نماند، بُوَد حق گنه؟

۲۴۸
به شمشیر من بین حقیقت عیان
که باطل نماند در این بیکران

۲۴۹
تو ای خصم، مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۵۰
به صلح و به بیعت، سلامت ببین
که باطل فنا گردد اندر زمین

۲۵۱
منم آن علی، یار حق بی‌گزند
که با دین خدا مانده‌ام سر بلند

۲۵۲
به داور قسم تا قیامت بُوَد
که باطل ز دنیا چو طوفان رود

۲۵۳
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۲۵۴
به بیعت بیا، تا رها گردی از
همه فتنه‌ها، آتش و تیر و غض

۲۵۵
به دنیا چه مغروری ای ناتوان؟
که باطل بُوَد همچو باد خزان

۲۵۶
نه آن تخت باقی، نه آن زر بقا
نه آن لشکر و نه سپاهت وفا

۲۵۷
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۲۵۸
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۲۵۹
منم حجت حق، وصی نبی
که با من بماند ره معنوی

۲۶۰
به شمشیر من دین خدا زنده شد
به باطل سراسر جفا بُرده شد

۲۶۱
به بیعت بیا، دست در دست نه
که باطل نماند، بُوَد حق گنه؟

۲۶۲
تو ای خصم، مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۶۳
به دنیا دل‌افروز مده خویش را
که بس زود گیرد تو را کیش را

۲۶۴
به یاد آر روزی که داور قوی
دهد هر کسی را جزا در سوی

۲۶۵
نه مال و نه فرزند یاری دهد
نه آن لشکر و تخت کاری دهد

۲۶۶
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۲۶۷
منم آن علی، شاه مردان دین
که با حق بُوَد همدم و هم‌نشین

۲۶۸
نه باطل بپاید، نه دنیا بقا
که حق است پاینده تا انتها

۲۶۹
به بیعت درآی و سلامت ببین
که باطل نپاید، نه دنیا یقین

۲۷۰
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۷۱
منم حجت حق، امام زمان
که با من بُوَد دین حق جاودان

۲۷۲
به صلح و به بیعت، سلامت ببین
که باطل فنا گردد اندر زمین

۲۷۳
نه آن تخت باقی، نه آن زر بقا
نه آن لشکر و نه سپاهت وفا

۲۷۴
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۲۷۵
پس ای خصم، فرمان خدا را بپذیر
که باطل نماند به دهر و به زیر

۲۷۶
به بیعت بیا، دست در دست نه
که باطل نماند، بُوَد حق گنه؟

۲۷۷
به شمشیر من بین حقیقت عیان
که باطل نماند در این بیکران

۲۷۸
منم آن علی، یار احمد به دین
که با من بُوَد پرچم مومنین

۲۷۹
نه بیعت تو افزون کند بر مقام
نه تأخیر تو کاهدم از نظام

۲۸۰
ولی حجتت پیش داور تمام
که بی‌بیعت افتی به گرداب و دام

۲۸۱
به دنیا چه مغروری ای ناتوان؟
که باطل بُوَد همچو باد خزان

۲۸۲
نه آن تخت باقی، نه آن زر بقا
نه آن لشکر و نه سپاهت وفا

۲۸۳
به یک دم ز تو بستاندش روزگار
بماند تو را آه و اندوه و کار

۲۸۴
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز باطل، ز دنیا، ز غصه برو

۲۸۵
منم حجت حق، وصی نبی
که با من بماند ره معنوی

۲۸۶
به شمشیر من دین خدا زنده شد
به باطل سراسر جفا بُرده شد

۲۸۷
به بیعت بیا، تا رها گردی از
همه فتنه‌ها، آتش و تیر و غض

۲۸۸
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۸۹
به دنیا دل‌افروز مده خویش را
که بس زود گیرد تو را کیش را

۲۹۰
به یاد آر روزی که داور قوی
دهد هر کسی را جزا در سوی

۲۹۱
نه مال و نه فرزند یاری دهد
نه آن لشکر و تخت کاری دهد

۲۹۲
پس ای خصم، بیعت کن و رسته شو
ز آتش، ز باطل، ز غصه برو

۲۹۳
منم آن علی، شاه مردان دین
که با حق بُوَد همدم و هم‌نشین

۲۹۴
نه باطل بپاید، نه دنیا بقا
که حق است پاینده تا انتها

۲۹۵
به بیعت درآی و سلامت ببین
که باطل نپاید، نه دنیا یقین

۲۹۶
به لجاجت مکن خویش را مبتلا
که آخر نبینی ز آن جز بلا

۲۹۷
منم حجت حق، امام زمان
که با من بُوَد دین حق جاودان

۲۹۸
به صلح و به بیعت، سلامت ببین
که باطل فنا گردد اندر زمین

۲۹۹
کنون پند من بشنو ای بدگمان
که باطل فنا شد، بماند جهان

۳۰۰
به بیعت بیا، دست در دست نه
که حق جاودان است و باطل گنه

 نتیجه‌گیری

نامه‌ی امیرالمؤمنین علی(ع) به معاویه نه تنها دعوتی ساده به بیعت، بلکه اعلان حقیقتی جاودان بود. آن حضرت آشکار ساخت که خلافت، ارث و غنیمت قبیله‌ای نیست، بلکه عهدی الهی و مسئولیتی سنگین است که خداوند بر دوش او نهاده است.
معاویه و هم‌فکرانش با تکیه بر دنیا، زر و زور و نیرنگ، می‌خواستند حق را در پرده نگه دارند؛ اما امام نشان داد که باطل هرچند پرزرق و برق باشد، همچون سایه‌ای بی‌جان و همچون بادی زودگذر است.

پیام این نامه چنین است:

• حق همواره پایدار است، باطل نابودشدنی است.
• دنیاپرستی و سرپیچی از فرمان خدا، جز آتش و رسوایی در پی ندارد.
• بیعت با امام حق، نه تنها وظیفه‌ای اجتماعی بلکه عهدی الهی و راهی به سوی نجات است.

امیرالمؤمنین(ع) در این کلام کوبنده، مرز میان حق و باطل را مشخص کرد و حجت را بر معاویه و همه‌ی تاریخ تمام نمود.
پس هر کس در برابر چنین دعوتی به حق تسلیم نشود، خود را به ورطه‌ی هلاکت افکنده است.

به بیان دیگر، این نامه، سندی ابدی بر جاودانگی حقیقت علوی و فناپذیری سلطه‌ی دنیاپرستان است.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی 

نامه ای به معاویه

باسمه تعالی

 نامه به معاویه در لزوم بیعت با حضرت علی(ع)

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام پس از آن‌که مردم با ایشان بیعت کردند و خلافت به‌حق در جایگاه خود قرار گرفت، نامه‌ای به معاویه نوشتند. در این نامه امام، او را به حق‌پذیری، ترک لجاجت و بیعت با خلیفه‌ی برگزیده‌ی مسلمانان دعوت نمودند.

امام در آغاز، خداوند را ستود و یادآور شد که خلافت نه میراثی قبیله‌ای است و نه غنیمتی شخصی، بلکه عهدی الهی است که باید بر اساس حق و رضای عمومی مسلمانان استوار گردد. سپس فرمود:

 ای معاویه! تو همانند دیگر مسلمانان موظفی با خلیفه‌ای که امت بر او اجتماع کرده‌اند بیعت نمایی.
خلافت به شورا و رأی مهاجر و انصار است و آنان با من بیعت کرده‌اند. اگر تو نیز از این فرمان الهی پیروی کنی، صلاح دین و دنیایت خواهد بود.
بیعت تو چیزی بر قدر و منزلت من نمی‌افزاید، و خودداری تو از بیعت چیزی از حق مرا نمی‌کاهد. این تنها تویی که با سرپیچی، خویشتن را از جماعت مسلمانان جدا می‌سازی و خویش را در مسیر هلاکت می‌اندازی.

امام با لحنی قاطع افزود:

• آن کس که به تأخیر افتد، حق او ضایع نمی‌شود، و آن که جلو بیفتد، نیز به سبب پیشی‌گرفتن بر دیگران، حقی افزون نخواهد داشت.
• حجت بر تو تمام است و عذری برایت باقی نمانده است.
• پس بیعت کن و در شمار یاران حق باش، وگرنه دشمنی آشکار تو سبب فتنه‌ای بزرگ خواهد شد که دامن خودت را نیز خواهد گرفت.

در پایان، امام علیه‌السلام هشدار دادند که دنیا و مقام زودگذر شام نباید تو را فریب دهد، زیرا خلافت حق است و حق باقی می‌ماند، و باطل هرچند دیر یا زود، نابود خواهد شد.

 بدین گونه امام علی (ع) معاویه را به اطاعت از حق، تسلیم در برابر فرمان الهی و پیوستن به امت واحده‌ی اسلامی فراخواند.

 متن کامل نامه را به صورت نثر مسجع و ادبی می‌آورم.

 نامه امیرالمؤمنین(ع) به معاویه در لزوم بیعت 

به نام خداوند دانای راز، آفریننده‌ی جان و سازنده‌ی جهاز.
ستایش خدایی را سزاست که بندگان را به حق می‌خواند و دل‌های پاکان را به نور ایمان می‌آراید.

ای معاویه!
بدان که خلافت، میراث قبیله و غنیمت دنیا نیست؛ عهدی است الهی، و امانتی است سنگین. نه به شمشیر به دست آید، و نه به نیرنگ بپاید. مردمان، بر من اجتماع کردند و بیعت نمودند؛ مهاجر و انصار هم‌داستان شدند و رأی امت به یکجا قرار گرفت. پس آن‌که پذیرفت، به حق گروید، و آن‌که سرپیچید، جز خود را در گرداب هلاکت نینداخت.

بیعت تو، بر قدر من نیفزاید، و خودداری تو، از حق من نکاهد. من به بیعت تو بی‌نیازم، که حجت از سوی خدا تمام است، و جماعت مسلمانان بر عهد ایستاده‌اند. پس اگر امروز گردن ننهی، فردا به گرداب افتی، و اگر امروز سر فرود نیاوری، فردا به شمشیر درآیی.

ای پسر ابوسفیان!
دنیا تو را نفریبد و شام تو را نیازماید. چه آن‌که دنیا سایه‌ای است گذرا، و قدرت، بادی است فناپذیر. همانا حق پایدار است و باطل نااستوار. دیر یا زود، حق غالب گردد و باطل بر باد شود.

پس بیا و به جماعت ملحق شو، که جدایی تو جز فتنه نیفزاید، و لجاج تو جز هلاکت نیاورد. هم‌پیمان شو با اهل حق، تا به سلامت بمانی، و دست از نیرنگ بشوی، تا به صلاح رسی.

من همان علی‌ام که حق با من است و من با حق. من همان خلیفه‌ام که امت بر او گرد آمده‌اند. حجت بر تو تمام است و عذری برایت نمانده. پس بیعت کن و از گمراهی برون آی، که رهایی در پیروی از حق است و نابودی در ماندن بر باطل.

و السلام.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی 

تحلیلی بر نامه ای به ابوموسی اشعری

باسمه تعالی

تحلیلی بر نامه ای به ابو موسی اشعری 
۱.

به نام خداوند دانای راز
خداوند روز و شب و بی‌نیاز
 آغاز مثنوی با نام خداست؛ خدایی که آگاه به همه اسرار است و نیازی به هیچ‌کس ندارد. این مقدمه همانند خطبه‌های نهج‌البلاغه است که با حمد خدا شروع می‌شوند.

۲.

ستایش مر او را که بخشنده است
دل روشن از مهر او زنده است
 خداوند رحمت و بخشندگی دارد؛ حیات حقیقی دل، تنها با مهر الهی است. بدون مهر الهی، دل تاریک و مرده است.

۳.

ز او شد جهان را صفا و جمال
که جان را فزاید کمال و وصال
 آفرینش همه زیبایی و صفا از اوست. هدف آفرینش، رساندن جان انسان به وصال الهی و کمال معنوی است.

۴.

سپاس از خدای جهان‌آفرین
که با حق بود یاور اهل دین
 شکر خدایی که همیشه پشتیبان اهل ایمان و دین‌مداران است. این یادآور آیه إن الله یدافع عن الذین آمنوا است.

۵.

علی دست حق است و انکار نیست
که راه هدایت جز او یار نیست
 اشاره به ولایت حضرت علی(ع)؛ او «یدالله» و دست قدرت خدا در زمین است. جز او کسی یار حقیقی برای هدایت بشر نیست.

۶.

کنون نامه‌ای سخت و آتش‌فشان
ببارد شرر بر دل بدگمان
 حضرت علی(ع) نامه‌ای تند و هشداردهنده برای ابوموسی اشعری نوشت. محتوای نامه مثل آتش است که قلب‌های متزلزل و منافق را می‌سوزاند.

۷.

یکی نامه شد سوی قاضی شهر
به هشدار ظلم و به انکار دهر
 مقصود ابوموسی است که در کوفه موقعیتی شبیه قضاوت داشت. علی(ع) او را از ظلم و بی‌اعتنایی به حقیقت بر حذر داشت.

۸.

بداده علی اشعری را پیام
ز مکر و ز کینه چو تندر به دام
 علی(ع) به او هشدار داد که فریب نیرنگ و کینه دشمنان را نخورد؛ این مکر همچون تندر ناگهانی انسان را به دام می‌افکند.

۹.

ندای جهاد است و جنگ و نبرد
زمان قیام است و درک و خرد
 علی(ع) می‌فرماید: زمان جنگ با دشمنان است، باید همت و خرد را به میدان آورد و سستی جایز نیست.

۱۰.

نه راه رهایی، نه جای گریز
نه جایی برای نشست و ستیز
 یا باید قیام کرد یا نابود شد. هیچ بهانه و راه فراری نیست؛ امروز روز تصمیم است.

۱۱.

مپندار این کار آسان بود
که باطل ز دینت گریزان بود
 مبارزه با باطل ساده نیست؛ باطل از دین نمی‌گریزد بلکه در کمین دین‌داران است. باید بیدار بود.

۱۲.

یقین دان که حق است با مومنین
که ناحق بود دشمن مسلمین
 حق همیشه همراه مؤمنان است؛ دشمن دین، ناحق و محکوم به شکست است.

۱۳.

مرا باک نی از ستمکارها
ز کفر و ضلالت، ز پیکارها
 حضرت علی(ع) با شجاعت می‌گوید: از ستمگران و کفار و جنگ‌ها هیچ ترسی ندارم.

۱۴.

که حق با من است و مرا یاور است
خدای عظیم است و او داور است
 اعتماد علی(ع) به خداست؛ حق با اوست و داور نهایی خداست.

۱۵.

چنین گفت مولای دین مرتضی
ولی خدا در زمین و سما
 معرفی علی(ع): مولا و ولی خدا در آسمان و زمین.

۱۶.

به مردی که در کوفه شد نامور
ولی سست و بی‌همت و بی‌ظفر
 خطاب به ابوموسی است: تو در کوفه مشهور شدی ولی سستی و بی‌غیرتی‌ات آشکار است.

۱۷.

اگر یاری حق کنی هر زمان
بمانی به تاریخ، در هر مکان
 اگر یاور حق شوی، نامت جاوید می‌ماند. تاریخ قضاوت خواهد کرد.

۱۸.

اگر با منی در رضای خدا
بمانی چو مردان حق‌آشنا
 شرط رستگاری ابوموسی: پیروی از علی(ع) برای رضای خدا.

۱۹.

منم آن علی، شیر میدان دین
که با حق بمانم، به تیغ و یقین
 علی(ع) خود را شیر میدان حق معرفی می‌کند؛ کسی که با یقین در کنار حق ایستاده است.

۲۰.

چراغ هدایت، فروزان منم
کلام خدا، راه و میزان منم
 علی(ع) نور هدایت و ترازوی عدالت است. سخنش بر اساس قرآن است.

۲۱.

چو حق با من است و مرا رهنماست
چه ترسم ز دشمن، که او بی‌حیاست
 چون خدا همراه علی(ع) است، از دشمن بی‌حیا هراسی ندارد.

۲۲.

نصیحت به تو کردم از بطن جان
مشو غافل از حضرت مستعان
 نصیحت علی از عمق جان است. ابوموسی باید متوجه خداوند یاری‌رسان باشد.

۲۳.

تو را با وفا خواندم و مرد راه
مبادا کنی با عدو اشتباه
 علی(ع) او را اهل وفا خوانده اما هشدار می‌دهد که مبادا در جبهه دشمن بیفتد.

۲۴.

که فردا نماند جز اعمال تو
جز ایمان و تقوا و آمال تو
 در قیامت، تنها عمل، ایمان و تقوا باقی می‌ماند. مقام و منصب ارزشی ندارد.

۲۵.

منم آن که تیغش به عدل است راست
به حق، با ستمکار، پیکار خواست
 شمشیر علی همیشه در راه عدالت است، نه برای هوای نفس.

۲۶.

به حق زنده‌ام، با حقم جاودان
نترسم ز دنیا و جور زمان
 علی حیات خود را وابسته به حق می‌داند و از ظلم زمان هراسی ندارد.

۲۷.

علی گفت: من با خدایم قرین
نترسم ز دشمن، نه از کافری
نزدیکی علی به خدا سبب بی‌باکی او در برابر دشمنان است.

۲۸.

درود خدا بر ره حق‌پرست
که با حق بماند، ندارد شکست
 دعای علی برای مؤمنان ثابت‌قدم در راه حق؛ آنان شکست‌ناپذیرند.

۲۹.

علی گفت و ختم سخن کرد راست
که باطل فرو می‌رود، حق بقاست
 پایان سخن علی: باطل نابودشدنی است و تنها حق پایدار خواهد ماند.

۳۰.

"رجالی"، قیامت ، چو محشر رسد
حساب عمل پیش داور رسد
 شاعر (دکتر رجالی) نتیجه می‌گیرد: روز قیامت هر کس در پیشگاه خدا حساب پس می‌دهد. این پیام برای ابوموسی و همه انسان‌هاست.

روایت نثر مسجع و تفسیر

به نام خداوند دانای راز؛ آن بی‌نیاز که جهان را آفرید و دل‌ها را با مهر خویش زنده ساخت. اوست که به هر چیزی صفا و جمال بخشید و جان آدمی را برای کمال و وصال آفرید. شکر او را، که همواره یار اهل ایمان است و دشمنان حق را بی‌پناه می‌گذارد.

در این میان، علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، دست خدا بر زمین و چراغ هدایت در میان خلق، نامه‌ای نگاشت؛ نامه‌ای آتشین و هشداردهنده، خطاب به مردی که در کوفه نامی یافته بود، اما در عزم و همت سست بود: ابوموسی اشعری.

این نامه، نه کلامی نرم و سازش‌پذیر، که صاعقه‌ای بود بر دل‌های مردّد. امام او را بیدار ساخت و فرمود: زمان، زمانِ جهاد است؛ هنگام ایستادگی در برابر باطل و شناخت حقیقت. راهی برای گریز نیست، مجالی برای سستی وجود ندارد. کسی که امروز بر زمین نشیند، فردا زیر دست دشمن خواهد افتاد.

امام هشدار داد: مبادا گمان کنی که باطل آسان از دین می‌گریزد. باطل، چون سایه‌ای سیاه، همواره در پی خاموش‌کردن نور حق است. پس بدان که حق تنها با اهل ایمان است، و دشمنی با مؤمنان جز از ناحق سر نمی‌زند.

امیرالمؤمنین خویش را چنین شناساند: منم علی، شیر میدان دین، آن که تیغش تنها برای عدالت کشیده می‌شود. من با خدا قرینم، از دنیا و دشمنانش نمی‌هراسم، چرا که باطل نابودشدنی است و حق ماندنی.

به ابوموسی گفت: تو را از صمیم جان نصیحت کردم. تو را مرد راه و باوفا خواندم، اما بیم دارم که در صف دشمنان درآیی. بدان که فردا در قیامت چیزی جز ایمان و عمل تو باقی نخواهد ماند؛ نه مقام، نه منصب، نه نام و نه شهرت. تنها تقوا و آمال پاک است که در ترازوی خداوند می‌ماند.

امام یادآور شد که چراغ هدایت نزد اوست و کلامش میزان حق. هر که همراه او باشد، در مسیر رضای خدا گام نهاده است؛ و هر که پشت کند، به ورطه‌ی باطل و شکست فرو می‌افتد.

و سرانجام، امام سخن را چنین پایان داد: حق پایدار است و باطل نابودنی. در روزی که قیامت برپا شود، هر کس به حساب عمل خویش فراخوانده خواهد شد، و داور نهایی جز خدا نیست.

نتیجه‌گیری

این نثر، روح نامه‌ی علی(ع) به ابوموسی را بازگو می‌کند:

• تاریخی: هشدار امام در ماجرای صفین و نقش دوگانه ابوموسی.
• اخلاقی: پرهیز از سستی، فریب دشمن و بی‌عملی.
• عرفانی: اعتماد به خداوند، جاودانگی حق، و بی‌باکی در برابر باطل.

نویسنده

دکتر علی رجالی 

مثنوی نامه ای به ابوموسی اشعری(فرازی از نهج البلاغه(۲))

باسمه  تعالی
مثنوی  نامه ای به ابو موسی اشعری
فرازی از نهج الباغه(۲)

به نام خداوند دانای راز
خداوند روز و شب و بی نیاز

 

 

ستایش مر او را که بخشنده است
دل روشن از مهر او زنده است

 

 

ز او شد جهان را صفا و جمال
 که جان را فزاید کمال و وصال

 

 

سپاس از خدای جهان‌آفرین
که با حق بود یاور اهل دین

 

 

علی  دست حق است و انکار نیست
که راه هدایت جز او یار نیست

 

 

کنون نامه‌ای سخت و آتش‌فشان
ببارد شرر بر دل بدگمان

 

 

یکی نامه شد سوی قاضی شهر
به هشدار ظلم و به انکار دهر

 

 

 

بداده علی اشعری را پیام

ز مکر و ز کینه چو تندر به دام

 

 

ندای جهاد است و جنگ و نبرد
زمان قیام است و درک و خرد

 

 

 نه راه رهایی، نه جای گریز
 نه جایی برای نشست و ستیز

 

 

مپندار این کار آسان بود
که باطل ز دینت گریزان بود

 

 

یقین دان که حق است با مومنین

که ناحق بود دشمن مسلمین

 

 

مرا باک نی از ستمکارها
ز کفر و ضلالت ، ز پیکارها

 

 

 که حق با من است و مرا یاور است
خدای عظیم است و او داور است

 

 

 

 چنین گفت مولای دین مرتضی
ولی خدا در زمین و سما

 

 

 به مردی که در کوفه شد نامور
 ولی سست و بی‌همت و بی‌ظفر

 

 

 اگر یاری حق کنی هر زمان
بمانی به تاریخ، در هر مکان

 

 

 

اگر با منی در رضای خدا
بمانی چو مردان حق‌آشنا

 

 

منم آن علی، شیر میدان دین

 که با حق بمانم، به تیغ و یقین

 

 

چراغ هدایت، فروزان منم
کلام خدا، راه و میزان منم  

 

 

 

 

چو حق با من است و مرا رهنماست
 چه ترسم ز دشمن ، که او بی حیاست

 

 

نصیحت به تو کردم از بطن جان
مشو غافل از حضرت مستعان

 

 

 

تو را با وفا خواندم و مرد راه
 مبادا کنی با عدو اشتباه

 

 

که فردا نماند جز اعمال تو
جز ایمان و تقوا و آمال تو

 

 

 

منم آن که تیغش به عدل است راست
به حق، با ستمکار، پیکار خواست

 

 

 

به حق زنده‌ام، با حقم جاودان
 نترسم ز دنیا و جور زمان

 

 

علی گفت: من با خدایم قرین
نترسم ز دشمن، نه از کافرین

 

 

درود خدا بر ره حق‌پرست

 که با حق بماند، ندارد شکست

 

 

علی گفت و ختم سخن کرد راست
که باطل فرو می‌رود، حق بقاست

 

 

" رجالی"، قیامت ، چو محشر رسد
حساب عمل پیش داور رسد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سراینده
دکتر علی رجالی 

مثنوی نامه ای به ابو موسی اشعری(در دست اقدام)

باسمه تعالی

نامه ای به ابو موسی اشعری

مقدمه

نامه‌ی امیرالمؤمنین علی(ع) به ابو موسی اشعری، از درخشان‌ترین اسناد نهج‌البلاغه است که در اوج فتنه‌ی صفین نگاشته شد. این نامه، هم هشدار به یک فرماندار مردد است و هم چراغی برای تاریخ. امام در این نوشتار، با بیانی قاطع و روشن، حق و باطل را می‌نمایاند، اهل تردید را بیدار می‌سازد و خط راه حق را تا قیامت ترسیم می‌کند.

اثر حاضر کوششی است برای بازآفرینی این نامه‌ی الهی در قالب مثنوی حماسی. در سه‌صد بیت (شش‌صد مصرع)، سخن امام با زبان شعر بازگو شده تا پیام جاوید او نه تنها در نثر نهج‌البلاغه، که در آهنگ شعر نیز بدرخشد.

این مثنوی در پنج بخش تنظیم شده است:

1. هشدار به ابو موسی و بیان فتنه‌ها
2. تمایز حق و باطل و دعوت به بیداری
3. عبرت از تاریخ و وفاداری به قرآن
4. پیام جاوید برای امت در طول تاریخ
5. نتیجه‌گیری و تأکید بر جاودانگی حق

باشد که این بازسرایی، گامی کوچک در فهم و نشر پیام عدالت و حقیقت علوی باشد و دل‌ها را به سوی روشنی رهنمون گردد. 

• مقدمه

• بخش اول: بیدارباش (بیت ۱ تا ۱۰۰)

  • فتنه و غفلت
  • هشدار امام به ابو موسی
  • دعوت به بصیرت

• بخش دوم: تمایز حق و باطل (بیت ۱۰۱ تا ۲۰۰)

  • نور حقیقت
  • پوچی دنیا و فریب دشمن
  • جایگاه قرآن و هدایت

• بخش سوم: عبرت‌های تاریخ (بیت ۲۰۱ تا ۳۰۰)

  • سرنوشت باطل‌گرایان
  • ماندگاری شهیدان و مؤمنان
  • عهد با خدا و امام

• بخش چهارم: پیام جاوید (بیت ۳۰۱ تا ۴۰۰)

  • خطاب به نسل‌های آینده
  • پایداری در مسیر حق
  • تداوم نبرد با باطل

• بخش پنجم: نتیجه‌گیری (بیت ۴۰۱ تا ۶۰۰)

  • وصیت به تقوا و ایمان
  • فناپذیری باطل و جاودانگی حق
  • پایان نامه و درود بر امام

• پایان‌بخش: دعا و سپاس

  مثنوی حماسی بر اساس نامه ۶۳

بخش اول: مقدمه و فضای نامه (۱۰۰ بیت)
• ستایش خداوند و درود بر پیامبر و اهل‌بیت.
• اشاره به شرایط تاریخی پس از جنگ جمل.
• معرفی ابو موسی و نقش او در کوفه.
• هشدار نخستین امام به سستی و عافیت‌طلبی.
• تأکید بر ضرورت قیام و همت.
نمونه آغاز:
به نام خداوند دانای راز خدای حیات و خدای بی نیاز،امیری که بر حق بود تکیه‌گاه علی، آن وصی رسول اله نوشت از دل صادق و پر یقین خطی سوی عبدالله بن قیس دین
بخش دوم: مضمون اصلی نامه (۱۰۰ بیت)
• بازتاب کامل عبارات عربی نامه در قالب شعر.
• دعوت ابو موسی به بیداری، همت و خروج از گوشه‌نشینی.
• هشدار از فرجام سستی:
• «حادثه از جایی می‌آید که نمی‌پنداری.»
• «مصیبت بزرگ است، شتری سرکش و کوهی بلند.»
• لحن حماسی و کوبنده.
نمونه:
علی گفت: ای مرد خواب‌آلوده مرد به میدان حقیقت بیا سخت و سرد کمربند همت ببند و شتاب مکن عمر خود را به غفلت خراب اگر مرد راهی، قدم پیش نه وگرنه ز میدان برون، خویش نه
بخش سوم: نتیجه‌گیری و پیام جاودانه (۱۰۰ بیت)
• بیان عاقبت کار ابو موسی (کنار رفتن و بی‌اثر شدن).
• تأکید امام بر حقانیت خویش و بی‌اعتنایی به باطل.
• دعوت به پایداری در راه حق برای همیشه تاریخ.
• پایان‌بندی با صلابت و امید به پیروزی حق.
نمونه:
علی گفت: با حق بود یار من نترسم ز کفر و ز پیکار من چه ابلیس، چه ملحد و چه جَفا نترساندم از راه حق هیچ‌گاه سلام خدا بر ره حق‌پرست که بر ظلم هرگز نخواهد نشست

 

 مثنوی حماسی ـ بخش اول (۱ تا ۱۰۰)

۱. به نام خداوند دانای راز
۲. خدای جهان‌آفرین بی‌نیاز
۳. خدای کریم و خدای حکیم
۴. خدای رحیم و خدای علیم
۵. ستایش مر او را که بخشنده است
۶. دل روشن از مهر او زنده است
۷. ز او شد جهان را صفا و جمال
۸. ز او شد پدید آمدن اعتدال

۹. درود خدا بر رسول امین
۱۰. چراغ هدایت، رهِ مؤمنین
۱۱. پیمبر که بر حق علم افراشت
۱۲. ز ظلمت دل‌ها پرده برداشت
۱۳. وصی‌اش علی، شیر میدان دین
۱۴. امام هدایت، ولیّ مبین

۱۵. امیری که بر عرش شد تکیه‌گاه
۱۶. یگانه شهید عدالت‌پناه
17. به خون جگر بهر حق ایستاد
18. ز تیغ جفا، سینه‌اش شد نهاد
19. کنون در سخن، نامه‌ای پرصلاب
20. نویسد به مردی، در آن وقت ناب

21. یکی نامه شد سوی ابنِ قیس

22. ابوموسی آن مرد، مشهور و رئیس

23. که کوفه بدو داده شد در زمان

24. ز حکم علی باخبر در مکان

25. ولی سست و غافل شد از کار حق

26. بماند از حقیقت چو در دشت شقّ

27. علی گفت: «ای مرد خواب‌آلوده، خیز!

28. ز غفلت رها شو، به میدان گریز

29. ز بیداد و باطل مکن یارِ دل

30. به حق بازگرد و مشو بی‌عمل

31. مرا از تو آمد سخن‌های زشت

32. که بوی شکست است و بوی درشت

33. شنیدم که مردم ز تو دل‌شکست

34. به باطل شدی مایل و بی‌سرشت

35. کنون چون رسول من آید به تو

36. بزن همت و مردی از نو بگو

37. برآور ز جایت، رها کن کسالت

38. ببند آن کمر را به عهد و شجاعت

39. ز جُحرِ عزلت برون آی مرد

40. مکن دین حق را چنین سرد و سرد

41. ندای جهاد است، برخیز زود

42. که باطل به میدان، چو طوفان چو دود

43. اگر مردی و اهل پیمان بمان

44. برافراز پرچم، به میدان بران

45. وگر سست و بی‌جان و بیکار و ترس

46. پس از این سپاه من از تو گسست

47. علی گفت: «به حق قسم یاد من

48. که آید بلایی به هنگام تن

49. ز جایی رسد کز تو پنهان بود

50. به یک‌باره بنیاد جان واژگون

51. رهایت نخواهند تا روز مرگ

52. که باطل به جانت زند زخم و ترگ

53. چنان درهم آمیزد ارکان تو

54. که گویی نماند استواری در تو

55. شود نرم با سخت تو در همی

56. شود موم با سنگ تو همدمی

57. برانگیزندت از مقام و مکان

58. نماند تو را صبر، نه جان و توان

59. ز پیش و پس آید به جانت هراس

60. چو در جنگ دشمن ز هر سو قفاس

61. نه راه رهایی، نه جای گریز

62. نه جایی برای نشست و ستیز

63. مپندار این کار آسان بود

64. که باطل ز دینت گریزان بود

65. بل این فتنه، داهیهٔ کبرَیا

66. که سازد دل خلق را پر جفا

67. شتری‌ست سرکش به میدان دین

68. که باید گرفتش به دست یقین

69. به کوهی بماند به سختی و ژرف

70. که باید به ایمان نمودش شگرف

71. اگر اهل عقل و اگر اهل کار

72. ببند این کمر را به عهد وقار

73. بگیر اختیار خود ای مرد مرد

74. رها کن ز سستی و از کار سرد

75. نصیبت به دست آر و بستان رهت

76. مبر باد در غفلت ای آگهت

77. مبادا بمانی ز حق دور دور

78. که آتش رسد ناگهت چون صبور

79. اگر بر تو این کار ناخوش شود

80. کناری بگیر و ز میدان رود

81. ولی این کناری نه امنی در او

82. نه راه نجاتی، نه سِتر و نه سو

83. که زودی به خوابی و ناگه رسد

84. بلایی که بنیاد تو در کَشد

85. چنانت بگیرد که کس نشنود

86. دگر نام تو از زبان آورد

87. نگوید دگر کس: کجاست آن فلان؟

88. شود محو نامت چو نقش جهان

89. یقین دان که حق است با اهل حق

90. نترسم ز باطل، ز اهل دَرَک

91. مرا باک نی از ستمکارها

92. ز کفر و ضلالت و پیکارها

93. که حق با من است و مرا یاور است

94. خدای عظیم است و او داور است

95. چنین گفت مولای دین و صفا

96. علی، آن امام هدایت‌نما

97. به مردی که در کوفه شد نامور

98. ولی سست و بی‌همت و بی‌ظفر

99. تمام است گفتار آن نامدار

100. به حق باد پیروز بر روزگار

۱۰۱. علی گفت: ای مرد دنیاپرست
۱۰۲. چه کردی ز عهد وفا دست شست؟
۱۰۳. چرا سست گشتی به راه خدا
۱۰۴. چرا دل نهادی به جور و جفا؟

۱۰۵. تو را من فرستادم از روی خیر
۱۰۶. که باشی به مردم چراغ و ضمیر
۱۰۷. تو اما به غفلت شدی بی‌خبر
۱۰۸. ندیدی به میدان حق کارگر

۱۰۹. سپاه خدا را ز دعوت شکستی
۱۱۰. درِ همت خویش از اساس ببستی
۱۱۱. چو مردی، برون آ، به میدان درآی
۱۱۲. به خون دل و تیغ ایمان درآی

۱۱۳. تو را گفتم ای مرد، بنگر به خویش
۱۱۴. به میدان حقیقت بکن گام پیش
۱۱۵. مبادا که باطل تو را ره برد
۱۱۶. به تاریکه‌راهی، به وادی سرد

۱۱۷. بدان کز سُبات تو باطل قوی‌ست
۱۱۸. در این سستی‌ات فتنه‌ها مثوی‌ست
۱۱۹. اگر پا نبندی به عهد خدا
۱۲۰. بگیری تو آخر رهِ بی‌بقا

۱۲۱. به تو گفتم ای مرد عهدشکن
۱۲۲. ز حق روی مگردان، مکن خوی تن
۱۲۳. به باطل میندیش و با حق بمان
۱۲۴. مکن دل به دنیا و اسباب آن

۱۲۵. بلایی که گفتم به زودی رسد
۱۲۶. نماند ز دنیا تو را هیچ بد
۱۲۷. نه ماند تو را جایگاه اَمن
۱۲۸. نه کس گویدت ای فلان! ای وطن!

۱۲۹. به کوفه اگر سستی آرد زیان
۱۳۰. تو باشی سزاوار نفرین جهان
۱۳۱. اگر یاریِ دین نکنی آشکار
۱۳۲. چه پاسخت آید به روز شمار؟

۱۳۳. علی گفت: «به حق، که این فتنه‌ها
۱۳۴. چو کوهی‌ست پرشور و پر ماجرا
۱۳۵. شتری‌ست که سرکش و سخت‌روست
۱۳۶. به بند شجاعت توان برد دوست

۱۳۷. بگیر اختیار و مهار از دو دست
۱۳۸. مکن غفلت، ای مرد ناپای‌بست
۱۳۹. مبادا که باطل تو را بفریبد
۱۴۰. به مکر و فسون، دین تو را بگیرد

۱۴۱. منم آن امامی که بر حق کنم
۱۴۲. به شمشیر عدلش جهان پاک کنم
۱۴۳. نترسم ز طاغوت و ز اهل جور
۱۴۴. که حق است یارم، خداوند نور

۱۴۵. به باطل اگر مرد میدان شوی
۱۴۶. به تیغ عدالت گریزان شوی
۱۴۷. مبادا که بنشینی و سست گردی
۱۴۸. چو نخلِ فسرده ز بار نبردی

۱۴۹. بترس از خدایی که بیناست او
۱۵۰. به کارت گواه و شنواست او
۱۵۱. نخواهد گذشتن ز خیانت تو
۱۵۲. ببیند دل آلوده و نیت تو

۱۵۳. مبادا ز دین خدا بازگردی
۱۵۴. به دام هوای نفس سر سپردی
۱۵۵. اگر در امان می‌طلبی در جهان
۱۵۶. ز فرمان حق می‌بر آور عیان

۱۵۷. تو را من فرستادم از بهر خیر
۱۵۸. شدی غافل از عهد و پیمان و غیر
۱۵۹. چو باطل تو را سوی خود می‌کشید
۱۶۰. دلت از حقیقت چرا نشنید؟

۱۶۱. علی گفت: «به تیغ حقم قسم
۱۶۲. که با عدل باشم، به هر دم، به هم
۱۶۳. اگر جز به شمشیر چیزی نماند
۱۶۴. به خونم بَرَم پرچم حق بلند

۱۶۵. مرا باکی از اهل باطل نبود
۱۶۶. که باطل چو شب تیره زود رود
۱۶۷. مرا یاور حق، خدای عظیم
۱۶۸. بود در دل و جان من، بی‌ندیم

۱۶۹. تو ای ابن قیس! از حقیقت مگرد
۱۷۰. به دنیا و باطل دل خود مسپرد
۱۷۱. بترس از عواقب که ناگه رسد
۱۷۲. چو سیلاب و طوفان به ناگه رسد

۱۷۳. نماند به تو نام و فرّ و نوا
۱۷۴. که باطل کند بیخ دین را هوا
۱۷۵. مبادا بمانی چو مردی اسیر
۱۷۶. که باطل زند خیمه بر تو حقیر

۱۷۷. ز خواب غفلت به پا خیز و هوش
۱۷۸. به میدان حقیقت قدم زن به دوش
۱۷۹. که فردا جواب تو پیش خداست
۱۸۰. نه دنیا و اسباب آن با تو راست

۱۸۱. چه خواهی تو گفتن چو پرسند ازت
۱۸۲. که سستی چرا بود و خواری سرت؟
۱۸۳. مگر نه امام تو را ره نمود
۱۸۴. چرا از حقیقت تو چشم تو دوخت؟

۱۸۵. اگر مرد راهی، به پا خیز و جنگ
۱۸۶. بزن خیمهٔ عدل در این تنگ تنگ
۱۸۷. وگرنه تو را نام ناپاک ماند
۱۸۸. به تاریخ، رسوایی‌ات جاودان

۱۸۹. علی گفت: «به حق یقین می‌کنم
۱۹۰. که باطل چو سایه ز بین می‌کنم
۱۹۱. مرا باکی از فتنه‌جویان نبود
۱۹۲. که با حق، مرا پشت و یاران بود

۱۹۳. درود خدا بر حقیقت‌پرست
۱۹۴. که با حق بماند، نترسد ز پست
۱۹۵. بر اهل جفا لعن یزدان بُوَد
۱۹۶. که باطل به فتنه چو طوفان رود

۱۹۷. وصیت به تو کردم ای ابن قیس
۱۹۸. مبادا شوی خوار و بی‌قدر و بیس
۱۹۹. بمان بر حقیقت، ره حق بجوی
۲۰۰. که باطل چو شب رفت و حق ماند روی

۲۰۱. علی گفت: «ای مرد نادانِ خام
۲۰۲. چرا کردی از حق چنین رو به دام؟
۲۰۳. مگر نه شنیدی ز قرآنِ پاک
۲۰۴. که باطل بود همچو خواب و هلاک؟

۲۰۵. به حق زنده مان و به حق جان بده
۲۰۶. مکن روی سوی رهِ کژ، رهِ ته
۲۰۷. اگر یاری حق کنی ایستوار
۲۰۸. بمانی به تاریخ، جاویدگار

۲۰۹. ولی گر به سستی دهی دست و دل
۲۱۰. شوی همچو خاکستر بی‌محل
۲۱۱. نه نامت بماند، نه یادت به خیر
۲۱۲. بماند به نفرین تو روز و به دیر

۲۱۳. منم آن علی، شیر میدان دین
۲۱۴. که با حق بمانم، به تیغ و یقین
۲۱۵. مرا نهراسد سپاه جفا
۲۱۶. که یاور مرا هست ربّ وفا

۲۱۷. چه باشد اگر باطل آید به جنگ؟
۲۱۸. زنم تیغ عدلش به یک ضرب تنگ
۲۱۹. چو حق با من است و مرا رهنماست
۲۲۰. چه ترسم ز دشمن که بی‌پای و پاست؟

۲۲۱. جهان پر بلا، حق چراغ رهی
۲۲۲. کسی کو به باطل رود گمرهی
۲۲۳. چو در فتنه گردد اسیر و غمین
۲۲۴. نماند به دنیا نه عزّت، نه دین

۲۲۵. ابوموسی! اگر با منی، با وفا
۲۲۶. بمان همچو مردان حق‌آشنا
۲۲۷. اگر دشمنی، خود به کنجی خزیم
۲۲۸. که باطل برد نام ناپاکت این

۲۲۹. نگوید دگر کس: کجاست آن فلان؟
۲۳۰. شود محو نامت ز لوح جهان
۲۳۱. به خواب اندر آیی و ناگه رسد
۲۳۲. بلایی که بنیاد تو در کَشد

۲۳۳. نصیحت به تو کردم از جان پاک
۲۳۴. که باطل نگیری رهِ ناپسند
۲۳۵. به حق بازگرد و به حق ره سپار
۲۳۶. که این است تنها رهِ پایدار

۲۳۷. مرا باکی از اهل باطل نبود
۲۳۸. که باطل چو شب در سحر گم شود
۲۳۹. چراغ هدایت فروزان من است
۲۴۰. کلام خدا راه و میزان من است

۲۴۱. اگر با منی، جان خود را فدا کن
۲۴۲. به تیغ عدالت ستم را فنا کن
۲۴۳. وگرنه تو باشی به خسران و خویش
۲۴۴. شوی دور از رحمت یزدان به پیش

۲۴۵. به باطل مپیوند که سیلاب او
۲۴۶. رباید تو را با دل آشوب و خو
۲۴۷. چو کشتی که بی‌لنگر افتد به باد
۲۴۸. سرانجام غرقاب گردد به یاد

۲۴۹. تو را با وفا خواندم و مرد راه
۲۵۰. مبادا کنی با عدو اشتباه
۲۵۱. به یاد آر روزی که محشر رسد
۲۵۲. حساب عمل پیش داور رسد

۲۵۳. چه خواهی تو گفتن به ربّ جلیل؟
۲۵۴. که بودی به سستی، نه مردِ دلیل
۲۵۵. اگر با علی باشی، راه خداست
۲۵۶. وگرنه رهت سوی دوزخ سزاست

۲۵۷. منم آن که تیغش به عدل است راست
۲۵۸. به حق با ستمکار پیکار خواست
۲۵۹. نه ظلم از من آید، نه جور و فریب
۲۶۰. که با حق بمانم به روز نهیب

۲۶۱. ابوموسی! بیدار شو، وقت خیز
۲۶۲. ز غفلت رها شو، به میدان گریز
۲۶۳. مبادا که فردا پشیمان شوی
۲۶۴. چو در راه باطل گرفتار شوی

۲۶۵. بترس از خدایی که داند همه
۲۶۶. نهان و عیان و گمانت همه
۲۶۷. گواه است بر هر عمل در وجود
۲۶۸. به پاداش نیکو و یا عاقبت

۲۶۹. علی گفت: «به حق، مرا باکی نیست
۲۷۰. که باطل چو شب سایه‌پرداز بیست
۲۷۱. به حق زنده‌ام، با حقم جاودان
۲۷۲. نترسم ز دنیا و جور زمان

۲۷۳. منم پرچمدار عدالت، یقین
۲۷۴. که باطل براندازم از روی زمین
۲۷۵. تو نیز اگر مردِ راهی بمان
۲۷۶. که حق جاودان است و باطل فسان

۲۷۷. مبادا به دنیا دل آویختن
۲۷۸. مبادا به باطل سر آمیختن
۲۷۹. به حق باش تا جاودان زنده‌ای
۲۸۰. به باطل مرو، گرچه آزنده‌ای

۲۸۱. علی گفت: «من با خدایم قرین
۲۸۲. نترسم ز دشمن، نه از کافرین
۲۸۳. مرا تیغ عدل است یار و مدد
۲۸۴. که باطل به یک ضربه‌اش سر بُرد

۲۸۵. جهان گر پر از فتنه گردد چو دَرد
۲۸۶. بمانم من استوار و نبرد
۲۸۷. به حق است پناه من و جان من
۲۸۸. خدا یار و یاور، نگهبان من

۲۸۹. تو نیز ای برادر! به حق تکیه کن
۲۹۰. ز باطل به یکباره خود برکَن
۲۹۱. که فردا نماند جز اعمال تو
۲۹۲. جز ایمان و تقوا و آمال تو

۲۹۳. علی گفت و ختم سخن کرد راست
۲۹۴. که باطل فرو می‌رود، حق بقاست
۲۹۵. درود خدا بر ره حق‌پرست
۲۹۶. که با حق بماند، نترسد ز پست

۲۹۷. سپاس از خدای جهان‌آفرین
۲۹۸. که با حق بود یاور اهل یقین
۲۹۹. علی ختم کرد این پیام بلند
۳۰۰. که حق جاودان ماند و باطل نماند

 

باسمه تعالی
🌹 همان‌طور که فرمودید، ادامه می‌دهم تا مثنوی از ۳۰۰ تا ۴۰۰ بیت کامل شود. این بخش را «پیام جاودانه برای امت» نام نهادم:

---

📖 مثنوی حماسی ـ بخش چهارم (۳۰۱ تا ۴۰۰)

۳۰۱. سخن ختم شد لیک معنا بماند
۳۰۲. به دل‌ها پیام علی جاودانَد
۳۰۳. نه نامه به یک شخص تنها سرود
۳۰۴. که با نسل‌ها گفت و اسرار نمود

۳۰۵. ابوموسی گذشت و جهان دید خویش
۳۰۶. ولی نامه ماند از علی یادگار پیش
۳۰۷. خطابش به کوفه، به مردم، به ماست
۳۰۸. که هر فتنه در راه فردا به پاست

۳۰۹. علی گفت: «ای اهل ایمان، شنو
۳۱۰. مبادا که باطل ببندد گلو
۳۱۱. مبادا که سستی کنید و فریب
۳۱۲. بخورید ز دنیا و باشید غریب»

۳۱۳. جهان پر ز فتنه‌ست، بیدار باش
۳۱۴. به طوفان بمان همچو کوه، استوار باش
۳۱۵. ز راه عدالت مرو جز به حق
۳۱۶. که باطل نیرزد به یک مشت خَلق

۳۱۷. چه بسیار مردان که باطل گرفت
۳۱۸. به دنیا دل آورد و ایمان شکفت
۳۱۹. نماند جز افسوس و آه و هلاک
۳۲۰. چو رفتند در خاک بی‌راه و پاک

۳۲۱. علی گفت: «حق ماند و باطل فناست
۳۲۲. کسی کو به باطل رود، بی‌بهاست
۳۲۳. به دنیا مپیچید که فانی شود
۳۲۴. به باطل مپیوند که ویران شود»

۳۲۵. ز تاریخ عبرت بگیرید همی
۳۲۶. که دنیا نمانَد به کس بیش از اینی
۳۲۷. به هر جا که باطل علم برفراشت
۳۲۸. نماند جز ویرانه و دود و کاشت

۳۲۹. بترسید از روزی که داور رسد
۳۳۰. حساب عمل پیش باور رسد
۳۳۱. نه دنیا، نه یاران، نه فرزند و مال
۳۳۲. نماند، جز ایمان بود پایمال

۳۳۳. علی گفت: «ای نسل فردا، بهوش
۳۳۴. مبادا که باطل برد دین ز دوش
۳۳۵. به حق زنده باشید و در راه او
۳۳۶. فدا ساز جان و دل و مال و خو»

۳۳۷. چه باشد اگر سختی آید به کار؟
۳۳۸. به سختی توان یافت عزّت، به بار
۳۳۹. کسی کو به باطل دهد تن به خواب
۳۴۰. شود در قیامت چو رسوای ناب

۳۴۱. به یاد آر خون شهیدان دین
۳۴۲. که با حق بماند دل و جان یقین
۳۴۳. نترسید از دشمن، ز باطل، ز زور
۳۴۴. که حق است پیروز و باطل به گور

۳۴۵. علی گفت: «من ره نماینده‌ام
۳۴۶. به نور عدالت فزاینده‌ام
۳۴۷. شما نیز باشید چو یاران حق
۳۴۸. به باطل مدهید دل اندوه‌ناک»

۳۴۹. جهان را چو دریاب، حق را ببین
۳۵۰. که باطل نمانَد، نمانَد جز این
۳۵۱. چراغ حقیقت فروزان شود
۳۵۲. سیاهی ز دل‌ها گریزان شود

۳۵۳. به هر عصر و دوری پیامم همین
۳۵۴. که باطل فنا شد، بمانَد یقین
۳۵۵. اگر مرد راهی، به پا خیز و جنگ
۳۵۶. مده پشت بر دشمنی تیره‌رنگ

۳۵۷. چه باطل چو طوفان به پا شد، مباش
۳۵۸. چو کشتی، به حق باش و محکم خراش
۳۵۹. که باطل چو موجی‌ست بی‌پایه و
۳۶۰. حقیقت چو صخره، بماند به جا

۳۶۱. شریعت به حق زنده و پایدار
۳۶۲. نترسد ز دشمن، نه از کارزار
۳۶۳. شما نیز بر حق بمانید راست
۳۶۴. که این است فرمان خدای شماست

۳۶۵. علی گفت و جان‌ها پر از نور شد
۳۶۶. زمین پر ز ایمان و پر شور شد
۳۶۷. بمانید به پیمان و عهد خدا
۳۶۸. که این است ره رستگاری شما

۳۶۹. کسی کو ز پیمان علی برنگشت
۳۷۰. به فردوس جاوید بر تخت گشت
۳۷۱. کسی کو ز راه حقیقت برید
۳۷۲. چو خاکستر افتاد و نامش پرید

۳۷۳. ز تاریخ عبرت بگیرید باز
۳۷۴. که باطل نمانَد، نه در هیچ راز
۳۷۵. علی ماند و گفتار او جاودان
۳۷۶. که با حق بمانید، ای مردمان

۳۷۷. درود خدا بر رهروان حق است
۳۷۸. که با عدل و ایمان، دل ایشان پاک است
۳۷۹. به نفرین بر اهل جفا و ستم
۳۸۰. که باطل نمودند دین را قلم

۳۸۱. جهان پر ز فتنه‌ست، اما به نور
۳۸۲. ره حق شود روشن و دور از غرور
۳۸۳. چراغ عدالت فروزان کنید
۳۸۴. به باطل مده تن، مسلمان شوید

۳۸۵. علی گفت: «پایان سخن با شماست
۳۸۶. که این نامه پیغام ربّ شماست
۳۸۷. مرا باکی از فتنه‌جویان نبود
۳۸۸. که با حق، مرا یاور و جان بود»

۳۸۹. به پایان رسید این سرود بلند
۳۹۰. که باطل رود، حق بمانَد به بند
۳۹۱. شما نیز باشید چو یاران دین
۳۹۲. به جان و به دل، مؤمن و راستین

۳۹۳. درود ابد بر امام وفا
۳۹۴. که او بود معیار حق در دنیا
۳۹۵. ز خون شهیدان حقیقت شکفت
۳۹۶. ز حق جاودان پرچم عزت بَرفت

۳۹۷. علی با پیامش به تاریخ گفت
۳۹۸. که باطل نمانَد، شود زود خفت
۳۹۹. بمانید به حق، رهِ قرآن برید
۴۰۰. که باطل رود، حق به دل‌ها رسید

 

بسیار عالی 🌹
پس ادامه می‌دهیم تا به‌جای ۲۰۰ بیت (۴۰۰ مصرع)، برسیم به ۳۰۰ بیت (۶۰۰ مصرع) و یک نتیجه‌گیری باشکوه هم در پایان داشته باشیم.

---

📖 مثنوی حماسی – بخش پنجم (۴۰۱ تا ۶۰۰ = ۱۰۰ بیت تازه)

۴۰۱. علی گفت: «ای مردم بیدار باشید
۴۰۲. چو مردان ره در صف یار باشید»

۴۰۳. مبادا فریبت دهد زر و مال
۴۰۴. که باطل فریب است و بی‌اعتبار

۴۰۵. شما را بخواهد ز راه خدا
۴۰۶. به دام افکند چون شبان بی‌صفا

۴۰۷. در این ره چراغ خدا نور اوست
۴۰۸. که ره می‌نماید، ره دستور اوست

۴۰۹. اگر با علی هم‌قدم، هم‌نفس
۴۱۰. توانی رسیدن به فردوس و بس

۴۱۱. ولی گر ز حق روی برتافتی
۴۱۲. به گرداب باطل گرفتار شدی

۴۱۳. چه باطل نمانَد به جز نام بد
۴۱۴. به حق زنده ماند دل اهل صدق

۴۱۵. بترسید از روز محشر، حساب
۴۱۶. که باطل‌پرستان شوند بی‌جواب

۴۱۷. به نیکوترین راه حق ره برید
۴۱۸. به فرمان قرآن دل آگه برید

۴۱۹. مبادا که باطل فریبد شما
۴۲۰. به دنیا دهد وعده‌های دغا

۴۲۱. که دنیا چو سایه، دمی می‌رود
۴۲۲. ولی حق چو خورشید، باقی بود

۴۲۳. شما را به ایمان وصیت کنم
۴۲۴. به عهد علی جان سپردن بگم

۴۲۵. نه تیغ عدو بر تنم می‌خورد
۴۲۶. نه فتنه مرا از خدا می‌بُرد

۴۲۷. منم بنده‌ی ربّ رحمان و داد
۴۲۸. که باطل به شمشیر من سر نهاد

۴۲۹. شما نیز باشید چو یاران حق
۴۳۰. که باطل نبازد به جانتان ورق

۴۳۱. اگر سختی آمد، مدارید بیم
۴۳۲. که سختی به آخر شود همچو سیم

۴۳۳. چو در آتش افتد زر خالصی
۴۳۴. برون آید از آن پر ز زیبایی

۴۳۵. چنین است راه خدا، امتحان
۴۳۶. که باطل شود خوار و حق جاودان

۴۳۷. چه بسیار که بر باطل ایستادند
۴۳۸. به خاک سیاهی ز هم بگشادند

۴۳۹. ولی هر که با حق بمانَد، بهوش
۴۴۰. بمانَد به تاریخ با نام و گوش

۴۴۱. علی گفت: «ای نسل فردا، بدان
۴۴۲. که باطل چو باد است و حق آسمان»

۴۴۳. ز قرآن چراغی بیفروز دل
۴۴۴. که باشد رهت روشن و بی‌خلل

۴۴۵. به هر عصر، هر قرن، هر سرزمین
۴۴۶. بماند پیام من اندر یقین

۴۴۷. که باطل فنا گشت و حق ماندگار
۴۴۸. شما نیز باشید بر این ره‌گذار

۴۴۹. مبادا بترسید ز دشمن چو کوه
۴۵۰. که با حق توان زد به باطل شکوه

۴۵۱. شهیدان مثال ره روشنند
۴۵۲. به خون خویش راه حق می‌زنند

۴۵۳. شما نیز جان را فدا سازید
۴۵۴. ز دام جهان خود رها سازید

۴۵۵. علی گفت: «پایان به نام خدا
۴۵۶. که او بود یاور در هر بلا»

۴۵۷. نه دنیا بمانَد، نه باطل به کار
۴۵۸. بمانَد فقط حق، به روز شمار

۴۵۹. شما را به تقوا وصیت کنم
۴۶۰. به راه حقیقت هدایت کنم

۴۶۱. که تقواست سرمایه‌ی اهل دین
۴۶۲. کلید رهایی ز هر آتشین

۴۶۳. به باطل مدهید دل و جان خویش
۴۶۴. که فردا شود مایه‌ی ننگ و ریش

۴۶۵. علی گفت: «من رهبر راه حق
۴۶۶. به باطل نخواهم سپردن ورق»

۴۶۷. شما را بخواهم چو یاران خویش
۴۶۸. که با حق بمانید به پایان خویش

۴۶۹. اگر سختی آید، به صبرش کنید
۴۷۰. به وعده‌ی رحمان نظر بر کنید

۴۷۱. که رحمت بود بر شما سایبان
۴۷۲. چو باشید در راه او جاودان

۴۷۳. چه باطل چو سایه‌ست، فانی شود
۴۷۴. که خورشید ایمان جهانی شود

۴۷۵. مبادا که غفلت بگیرد شما
۴۷۶. که غفلت بود مایه‌ی هر جفا

۴۷۷. به بیداری از فتنه‌ها بگذرید
۴۷۸. به پرچم حق جان خود را دهید

۴۷۹. علی گفت و نامه به پایان رسید
۴۸۰. ولی نور او در جهان آرمید

۴۸۱. نه تنها به کوفه، به هر سرزمین
۴۸۲. پیامش بمانَد، بود در یقین

۴۸۳. که هر جا ستم خاست و باطل فتاد
۴۸۴. به حق می‌توان زد به دشمن شها

۴۸۵. درود خدا بر امام وفا
۴۸۶. که او بود میزان عدل خدا

۴۸۷. ز خون شهیدان حقیقت شکفت
۴۸۸. ز ایمان چراغ یقین برفراشت

۴۸۹. شما را وصیّت کنم بار دگر
۴۹۰. که با حق بمانید در این ره‌گذر

۴۹۱. نترسید از دشمن، ز شمشیر او
۴۹۲. که باطل بود خوار در پیش رو

۴۹۳. علی گفت: «من شیر میدان دین
۴۹۴. به تیغ عدالت کنم کافران»

۴۹۵. شما نیز باشید چو یاران من
۴۹۶. که باطل نمانَد، بود دشمن من

۴۹۷. اگر پای دارید به حق، ای گروه
۴۹۸. ز دشمن نترسید، نه از فتنه‌کوه

۴۹۹. در این ره به ایمان توکل کنید
۵۰۰. به تقوا دل و جان تسلّی دهید

۵۰۱. که پایان جهان است با اهل حق
۵۰۲. بمانَد نه با اهل باطل ورق

۵۰۳. چه باطل فنا شد چو شب‌های تیره
۵۰۴. بمانَد حقیقت چو خورشید بی‌پیره

۵۰۵. علی گفت: «پایان کلام من است
۵۰۶. که حق ماند و باطل سرانجام پست»

۵۰۷. شما را به ایمان وصیت کنم
۵۰۸. به عهد خدا دل معطّر کنم

۵۰۹. ز تاریخ عبرت بگیرید نیز
۵۱۰. که باطل نباشد به فردا عزیز

۵۱۱. درود خدا بر ره حق‌پرست
۵۱۲. که او ماند جاوید، نترسد ز پست

۵۱۳. به پایان رسد این سرود بلند
۵۱۴. که باطل فنا شد، بمانَد خداوند

۵۱۵. اگر مرد ره باشی، جاویدگار
۵۱۶. شوی با شهیدان به فردوس یار

۵۱۷. ولی گر به باطل دهی دل و جان
۵۱۸. شوی خوار و رسوا به فردای جان

۵۱۹. علی گفت و تاریخ گواهی دهد
۵۲۰. که باطل به خون شهیدان رود

۵۲۱. شما را به قرآن وصیت کنم
۵۲۲. به عهد نبوت هدایت کنم

۵۲۳. که قرآن چراغ است در شام تار
۵۲۴. نماید شما را ره پایدار

۵۲۵. مبادا فراموش گردد وصی
۵۲۶. که باطل نباشد به جز ناپسند

۵۲۷. به حق دل ببندید، ای مؤمنان
۵۲۸. که باطل نمانَد به روز جهان

۵۲۹. در این ره شکیبا و استوار شوید
۵۳۰. به یاری خدا پایدار شوید

۵۳۱. که رحمت بود بر شما در ابد
۵۳۲. چو با حق بمانید و باطل رود

۵۳۳. درود خدا بر علی مرتضی
۵۳۴. که او بود میزان حق در فضا

۵۳۵. به جان و دل او رهبر دین بود
۵۳۶. به تیغ عدالت ره‌آفرین بود

۵۳۷. شما نیز باشید به این رهگذار
۵۳۸. که باطل فنا شد، بمانَد قرار

۵۳۹. علی ختم کرد این پیام بلند
۵۴۰. که باطل فنا شد، بمانَد خداوند

۵۴۱. جهان را سراسر صدا در صدا
۵۴۲. که حق ماند و باطل رود بی‌بها

۵۴۳. به هر نسل و هر عصر این حرف راست
۵۴۴. که باطل فنا شد، بمانَد خداست

۵۴۵. شما را به ایمان وصیت کنم
۵۴۶. به عهد وفادار هدایت کنم

۵۴۷. به پایان رسد نامه‌ی سرنوشت
۵۴۸. که باطل نباشد به جز نام زشت

۵۴۹. درود خدا بر شهیدان دین
۵۵۰. که با حق بماند دل و جان یقین

۵۵۱. شما نیز باشید چو یاران حق
۵۵۲. که باطل نمانَد به تاریخ ورق

۵۵۳. جهان پر ز فتنه‌ست، اما بدان
۵۵۴. که باطل فنا شد، بمانَد جهان

۵۵۵. علی گفت و تاریخ آکنده شد
۵۵۶. به نام حقیقت بلندنده شد

۵۵۷. شما را به تقوا وصیت کنم
۵۵۸. به ایمان و قرآن هدایت کنم

۵۵۹. به پایان رسد نامه‌ی جاودان
۵۶۰. که باطل فنا شد، بمانَد امان

۵۶۱. درود خدا بر امام هدایت
۵۶۲. که او بود معیار حق و ولایت

۵۶۳. شما نیز باشید به این ره وفا
۵۶۴. که حق جاودان است و باطل هبا

۵۶۵. علی گفت: «پایان کلام من است
۵۶۶. که حق ماند و باطل سرانجام پست»

۵۶۷. شما را به تقوا وصیت کنم
۵۶۸. به عهد الهی هدایت کنم

۵۶۹. که این است ره رستگاری شما
۵۷۰. نترسید ز دشمن، به یاری خدا

۵۷۱. درود خدا بر شهیدان دین
۵۷۲. که با حق بماند دل و جان یقین

۵۷۳. جهان پر ز فتنه‌ست، اما یقین
۵۷۴. که باطل فنا شد، بمانَد مبین

۵۷۵. علی گفت و ختم کلامش چنین
۵۷۶. که باطل فنا شد، بمانَد یقین

۵۷۷. شما را به قرآن وصیت کنم
۵۷۸. به عهد نبی جان معطّر کنم

۵۷۹. که قرآن چراغ است در شام تار
۵۸۰. نماید شما را ره پایدار

۵۸۱. درود خدا بر علی مرتضی
۵۸۲. که او بود میزان عدل و وفا

۵۸۳. جهان را سراسر صدا در صدا
۵۸۴. که حق ماند و باطل رود بی‌بها

۵۸۵. شما نیز باشید چو یاران حق
۵۸۶. که باطل نمانَد به تاریخ ورق

۵۸۷. به پایان رسد نامه‌ی جاودان
۵۸۸. که باطل فنا شد، بمانَد امان

۵۸۹. علی گفت و تاریخ گواهی دهد
۵۹۰. که باطل فنا شد، به خون شهید

۵۹۱. درود خدا بر امام وفا
۵۹۲. که او بود معیار حق در فضا

۵۹۳. شما را به ایمان وصیت کنم
۵۹۴. به عهد نبوت هدایت کنم

۵۹۵. که این است ره رستگاری شما
۵۹۶. بمانید به حق، در پناه خدا

۵۹۷. به پایان رسد نامه‌ی سرنوشت
۵۹۸. که باطل نباشد به جز نام زشت

۵۹۹. علی گفت و ختم کلامش چنین
۶۰۰. که حق ماند و باطل فنا در زمین

نتیجه‌گیری به نثر

نامه‌ی امیرالمؤمنین علی(ع) به ابو موسی اشعری، بیش از آنکه خطاب به یک فرد خاص باشد، پیام جاودانه‌ای برای همه‌ی امت اسلام و حتی انسان‌های تشنه‌ی عدالت در طول تاریخ است. این نامه، دعوتی است به بیداری، بصیرت، و وفاداری به راه حق، و هشداری است نسبت به خطر فریب دنیا و پیروی از باطل.

امام(ع) در این نامه، سه نکته‌ی اساسی را برای مخاطبان خود روشن می‌کند:

1. فناپذیری باطل و جاودانگی حق: هیچ قدرتی و هیچ نیرویی نمی‌تواند حقیقت و عدالت را نابود کند؛ باطل اگرچه ممکن است ظاهراً غالب شود، اما در نهایت از میان خواهد رفت و تنها حق باقی می‌ماند.

2. اهمیت وفاداری به عهد و تقوا: انسان در مسیر الهی باید به قرآن و پیامبران وفادار بماند و دل و جان خود را برای حق فدا کند. تقوا و پایبندی به اصول الهی، کلید رستگاری و محافظ جان در برابر فتنه‌هاست.

3. درس از تاریخ و عبرت از سرنوشت دیگران: عبرت گرفتن از شکست و پیروزی‌ها، از جمله سرنوشت باطل‌گرایان و شهادت‌طلبان، انسان را در تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و اجتماعی راهنمایی می‌کند.

در پایان، نامه‌ی امام(ع) تنها یک سند تاریخی نیست؛ بلکه چراغی است برای هدایت نسل‌ها، نوری است برای روشنایی دل‌ها و نقشه‌ای است برای پیمودن مسیر عدالت و حق. هر که به این پیام وفادار بماند، در دنیا و آخرت بهره‌مند خواهد شد و هر که از آن غفلت ورزد، جز پشیمانی چیزی نصیبش نخواهد شد.

تهیه و  تنظیم

دکتر علی رجالی 

نامه حضرت علی به ابو موسی اشعری

 

باسمه تعالی

نامه ای به ابوموسی  اشعری

نامه‌ی حضرت علی (علیه‌السلام) به ابو موسی اشعری در نهج‌البلاغه، در شمار نامه‌های سیاسی و بسیار مهم آن حضرت است. این نامه در حقیقت نامه‌ی ۶۱ نهج‌البلاغه است.

زمینه‌ی تاریخی

پس از ماجرای حَکَمیت در صفّین، و انتخاب ابو موسی اشعری به عنوان داور از سوی سپاهیان عراق (برخلاف میل امیرالمؤمنین (ع))، حضرت علی (ع) نامه‌ای به او نوشت تا هم او را از فریب‌های معاویه برحذر دارد و هم حقیقت امر را بیان کند.

متن نامه (خلاصه)

امام علی (ع) در این نامه می‌نویسد:

«بدان که مردم کوفه تو را برای داوری برگزیدند، و من آنان را از این کار بازداشتم، ولی نپذیرفتند و تو را بر من تحمیل کردند. پس از خدا بترس، در کار داوری خالصانه باش، و به هوای نفس و میل مردم و طمع دنیا گرایش مکن. چرا که تو در جایگاهی خطیر قرار گرفته‌ای و فردا در پیشگاه خدا باید پاسخ‌گو باشی. بدان که معاویه و یارانش جز نیرنگ و گمراهی در سر ندارند. اگر از آنان پیروی کنی، دین و آخرتت بر باد می‌رود و اگر حق را یاری کنی، نزد خدا و خلق روسفید خواهی بود.»

امام در پایان هشدار می‌دهد:

«ای ابو موسی! بترس از آن‌که فردا به دستت چیزی نوشته شود که موجب خشم خدا گردد. به خدا سوگند اگر جز شمشیر چیزی برای نگهداشت دین نمی‌یافتم، با همان شمشیر از حق دفاع می‌کردم.»

نکات مهم نامه

1. حضرت در آغاز نامه یادآوری می‌کند که انتخاب ابو موسی به داوری، مورد رضایت او نبوده است.
2. به ابو موسی هشدار می‌دهد که معاویه و عمرو عاص اهل مکر و حیله‌اند.
3. او را امر به تقوا و پرهیز از خیانت در امانت می‌کند.
4. عاقبت انتخاب نادرست و تمایل به باطل را گوشزد می‌کند.

ترجمه‌ی روان نامه ۶۳ نهج‌البلاغه 

از بنده خدا علی، امیرمؤمنان، به عبدالله بن قیس (ابوموسی اشعری):

اما بعد؛
به من سخنانی از تو رسیده که به سود تو نیست و به زیان تو خواهد بود.

پس چون فرستاده من نزدت آمد، دست به کار شو، دامن همت برکَش، کمر ببند، از گوشه‌گیری و سستی بیرون آی و مردم را برای یاری حق فراخوان. اگر راستگویی و مرد عمل باشی، کار خود را انجام بده، و اگر ترسویی و بی‌همت، پس خود را کنار بکش و دور شو.

به خدا سوگند! حادثه از همان جایی به سراغت خواهد آمد که نمی‌پنداری، و رهایت نخواهند کرد تا آن‌جا که نرم و سختت در هم آمیخته شود، و روان و جامدت یکی گردد، و ناچار از جای خود کنده شوی، و از پیش رو همان اندازه بترسی که از پشت سر می‌ترسی.

بدان که این حادثه، ماجرای کوچکی که امید داری نیست، بلکه مصیبتی بزرگ است: شتر سرکشی است که باید بر آن سوار شد، و دشواری است که باید رام گردد، و کوهی است که باید هموار شود. پس عقلت را به کار گیر، کار خود را به دست بگیر، بهره‌ات را بستان و نصیبت را ضایع مکن.

و اگر از این کار ناخشنودی، کنار برو، ولی نه به سرزمینی فراخ و نه در امان و نجات، چرا که به زودی در حالی که در خواب هستی گرفتار می‌شوی، آن‌گونه که دیگر کسی نگوید: فلانی کجاست؟!

به خدا سوگند! حق با حق‌طلب است، و من از کار الحادگران و باطل‌گرایان باکی ندارم.

والسّلام.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی 

منظومه نامه های نهج البلاغه

باسمه تعالی

منظومه نامه های نهج البلاغه

فهرست مطالب

پیش گفتار

مقدمه

فصل اول: نامه های حضرت علی(ع)

۱.نامه ای به ابوذر

۲.نامه ای به ابوموسی اشعری 

۳.نامه ای به معاویه

۴.نامه ای به اشعث

۵.نامه ای به عمرو بن عاص 

۶.نامه ای به سلمان فارسی 

۷.نامه ای به کمیل بن زیاد 

۸.نامه ای به مالک اشتر نخعی

۹.نامه ای به عثمان بن حنیف 

فصل دوم: نامه به کارگزاران

۱.نامه ای به والی مدینه

۲.نامه ای به امام حسن(ع)

۳.نامه ای به شریح قاضی 

۴.نامه ای به جریر بن عبدالله 

۵.نامه ای به  فرزندان 

 

 

 

پیش گفتار

سپاس و ستایش خدای را که آسمان‌ها و زمین را آفرید و نور هدایت را در دل‌های مؤمنان فروزان ساخت، و بر محمد مصطفی، پیامبر مهربانی و رحمت، درود فرستاد، و بر وصیّ او، علی مرتضی، درود بی‌پایان و سلام جاودان باد، که در حقایق، چراغ روشن و در عدالت، کوه استوار است.

اینک قلم به دست گرفته‌ایم تا نامه‌های نورانی آن امام همام را که همانا مژده‌ی هدایت و چراغ راه سالکان است، به نظم و نثر بازتاب دهیم؛ نامه‌هایی که در هر جمله‌ی آن، پند و عبرت، زهد و پرهیز، دنیا و آخرت، و عشق به حق و ولایت موج می‌زند.

نامه‌های علی علیه‌السلام، نه تنها نصیحتی است به یاران و نزدیکان، بلکه آیینه‌ای است که در آن، حقایق آسمانی و سرگذشت دنیوی همگان نمایان می‌شود؛ دنیا چون گذرگاهی کوتاه و فریبنده، و آخرت چون بارگاهی بلند و استوار. در این نامه‌ها، هر که با دیده‌ی دل بنگرد، به راز هستی پی برد و راه رستگاری خویش را یافت.

منظومه‌ی حاضر، کوششی است در راه بازآفرینی این نامه‌ها در قالب حماسه‌ی مثنوی، تا ریتم و آهنگ کلام، و طنین پیام امام، بر جان شنونده و خواننده اثر کند. سه بخش این منظومه، نشان از سیر و سلوک انسانی دارد: نخست فریب‌های دنیا و هشدار نسبت به ناپایداری آن، دوم راه رهایی و پرورش جان به مدد یاد خدا و عمل صالح، و سوم نتیجه‌گیری و تأکید بر یاد مرگ و ولایت اهل‌بیت.

باشد که این اوراق، چراغی در ظلمت زمانه گردد، و دلی را بیدار سازد و جان سالکی را ره‌نماید. و خواننده با جان و دل دریابد که تنها راه نجات، پیروی از حق و ولایت است، و هر که بدان پای بند باشد، در سرای آخرت آرام گیرد و در سایه‌ی رحمت الهی مأوا یابد.

مقدمه

سپاس بی‌کران خدای را که آسمان و زمین بیافرید و چراغ عقل در جان آدمیان برافروخت، تا راه تاریک جهان بر ایشان روشن گردد. درود بی‌پایان بر محمد مصطفی، برگزیده‌ی آسمان‌ها، و بر وصی او علی مرتضی، که دریاهای حکمت از کلامش خروشنده است و کوه‌های معرفت از نظرش استوار.

بدان که دنیا چون سایه‌ای گذران است و عمر آدمی چو برق جهنده. هر که به او دل بندد، در فریب افتد؛ و هر که به او پشت کند و به آخرت نگرد، به آرام جاوید رسد. پس حکمت علوی، مشعل رهروان است و وصایای او کلید رستگاری.

از جمله نامه‌هایی که از آن امام همام روایت است، نصیحتی است به یار راستین خویش، سلمان پاک‌نهاد. نامه‌ای که چون آینه است؛ در آن دنیا به ناپایداری باز نموده، و آخرت به روشنی ستوده. در آن از تقوا و یاد خدا سخن رانده، و از ولایت و محبت اهل‌بیت یاد فرموده است.

اکنون این کمترین بنده، با قلمی ناتوان، کوشیده است که مضامین آن نامه‌ی نورانی را در قالب سی بیت مثنوی حماسی–عرفانی باز گوید؛ تا جان خواننده به باده‌ی علوی سیراب گردد و دل سالک به نسیم هدایت آرام پذیرد.

باشد که این اوراق، چراغی گردد در ظلمت ایام، و ره‌نمایی برای طالبان حق، و توشه‌ای اندک برای فردای بی‌زوال.

 

 

 

 

 

بخش اول

 نامه‌ای به ابوذر
 
 
به نام خدای بصیر و علیم
خدای رحیم و خدای حکیم 
 
 

سر آغاز هستی و نوری عظیم
خداوند جان و خدای قدیم
 
 
ستایش خدایی که دارد جلال
که بر بنده بخشد طریق وصال
 
 

درود خدا بر رسول امین
که روشنگر راه اهل یقین
 
 
علی آن امام همایون‌نژاد
امام هدایت، ورا عدل و داد
 
 
به یار وفادار و مخلص، غیور
بیان کرد حق را، پیامی چو نور
 
 
ابوذر ، وفادار و یار نبی است
سزاوار مهر و شفیق علی است 
 
 
به روی ستمگر، خروشید نور
تحمل نکردی خلافت، به زور
 
 
 
به گردنکشان، برکشیدی فغان
به غاصبکران، برنمودی بیان
 
 
زمانه به بیداد بردت ز راه
خدا در غریبی تو را تکیه‌گاه
 
 
رَبَذه بود جای تبعیدِ او
به محراب دل می کند گفتگو

نه یار و نه همدم ورا در کنار
خدای بزرگ است جان را قرار
 
 
 
 
 
گروهی تو را بدرقه کرد یار
چو مولا علی، با دلی بی قرار
 
 
چنین گفت: ای یار حق‌جوی ما
چراغ سحرگاه دلجوی ما
 
 
تو بر ظلم چون آتشی شعله‌ور
تو آزادی و زاهدی ، دادگر
 
 
امیدت به غیر از خداوند نیست
که بی‌او کسی را توانمند نیست
 
 
 کسانی که بر تو ستم کرده‌اند
 که انصاف حق را ز دل برده اند
 
 
جهان جز سرابی فریبنده نیست
کسی را در آن پای پاینده نیست
 
 
علی گفت: دنیا چو سایه روان
رود همچو بادی به سرعت هر آن
 
 
ابوذر! به یاد ابد زنده باش
به نور حقیقت دل آکنده باش
 
 

 به همره نکو یار خود برگزین
که همره بود مایه‌ی عقل و دین
 
 
یکی یار بد، صد بلا آوَرَد
که از تو دل و دین به یغما بَرَد
 
 
 
بود یار بد، فتنه‌ی روزگار
گشاید به رویت گنه بی‌شمار
 
 
بگفتا علی این سخن را نکو
که نیکو سخن، ره برد سوی او
 
 
که راه خدا را تو بر خود گزین
رساند تو را تا به عرش برین
 
 
سکوت است داروی هر درد و رنج
به خاموشی آید دل از کینه گنج
 
 
بدان کاین جهان رفتنی بیش نیست
به جز او کسی همدم خویش نیست
 
 
چه نیکوست آن کس که پاکیزه زیست
که جز راه تقوا به دل، راه نیست
 
 
 
چنان زی که گویی فنا در تو نیست
چنان کن که یزدان جدا در تو نیست
 
 
 
 
 
 
 
رجالی" که دنیا سرایی گذر
نه جای قرار است در این سفر

بخش دوم

 

  نامه ای به ابو موسی اشعری
 
به نام خداوند دانای راز
خداوند روز و شب و بی نیاز
 
 
ستایش مر او را که بخشنده است
دل روشن از مهر او زنده است
 
 
ز او شد جهان را صفا و جمال
 که جان را فزاید کمال و وصال
 
 
سپاس از خدای جهان‌آفرین
که با حق بود یاور اهل دین
 
 
علی  دست حق است و انکار نیست
که راه هدایت جز او یار نیست
 
 
کنون نامه‌ای سخت و آتش‌فشان
ببارد شرر بر دل بدگمان
 
 
یکی نامه شد سوی قاضی شهر
به هشدار ظلم و به انکار دهر
 
 
 
بداده علی اشعری را پیام
ز مکر و ز کینه چو تندر به دام
 
 
ندای جهاد است و جنگ و نبرد
زمان قیام است و درک و خرد

 

نه راه رهایی، نه جای گریز
 نه جایی برای نشست و ستیز
 
 
مپندار این کار آسان بود
که باطل ز دینت گریزان بود
 
 
یقین دان که حق است با مومنین
که ناحق بود دشمن مسلمین
 
 
مرا باک نی از ستمکارها
ز کفر و ضلالت ، ز پیکارها
 
 
 که حق با من است و مرا یاور است
خدای عظیم است و او داور است
 
 
 
 چنین گفت مولای دین مرتضی
ولی خدا در زمین و سما
 
 
 به مردی که در کوفه شد نامور
 ولی سست و بی‌همت و بی‌ظفر
 
 
 اگر یاری حق کنی هر زمان
بمانی به تاریخ، در هر مکان
 
 
 
اگر با منی در رضای خدا
بمانی چو مردان حق‌آشنا
 
 
منم آن علی، شیر میدان دین
 که با حق بمانم، به تیغ و یقین
 
 
چراغ هدایت، فروزان منم
کلام خدا، راه و میزان منم  
 
 
 
 
چو حق با من است و مرا رهنماست
 چه ترسم ز دشمن ، که او بی حیاست
 
 
نصیحت به تو کردم از بطن جان
مشو غافل از حضرت مستعان
 
 
 
تو را با وفا خواندم و مرد راه
 مبادا کنی با عدو اشتباه
 
 
که فردا نماند جز اعمال تو
جز ایمان و تقوا و آمال تو
 
 
 
منم آن که تیغش به عدل است راست
به حق، با ستمکار، پیکار خواست
 
 
 
به حق زنده‌ام، با حقم جاودان
 نترسم ز دنیا و جور زمان
 
 
علی گفت: من با خدایم قرین
نترسم ز دشمن، نه از کافرین
 
 
درود خدا بر ره حق‌پرست
 که با حق بماند، ندارد شکست
 
 
علی گفت و ختم سخن کرد راست
که باطل فرو می‌رود، حق بقاست
 
 
" رجالی"، قیامت ، چو محشر رسد
حساب عمل پیش داور رسد

بخش سوم

 

  نامه ای به معاویه
 
 
به نام خدایی که بخشنده است
که نورش به جان‌ها فزاینده است
 
 
خدایی که بر جان دهد روشنی
دل اهل معنا بود مَأمنی
 
 
خدایی که بنمود راه حیات
به جان‌ها برافروخت نور نجات
 
 
سپاسش که جان را صفا می‌دهد
به دل نور ایمان جلا می‌دهد
 
 
وصیِّ رسول و ولیِّ جهان
که نورش درخشید بر مؤمنان
 
 
 
 
خداوند احمد، رسول امین
فرستاد بر خلق نوری مبین
 
 
پس از احمد آمد علی، رهنما
که جانش فدا شد به راه خدا
 
 
پس از قتل عثمان حکومت سزاست
به درگاه حیدر چه شور و صفاست

چو بیعت به دست علی شد تمام
صفا بر دل آمد ز عهد و دوام
 
 
ندیدند کس را سزاوارتر
ز مولای مؤمن، وفادارتر
 
 
که عدلش دل خلق روشن نمود
به تدبیر او مُلک ایمن نمود
 
 
علی را به بیعت همه دل سپرد
جهان در ره حق، به وحدت ببرد
 
 
معاویه را عهد و پیمان نبود
به دین خدا هیچ ایمان نبود
 
 
گمان برده‌ای شام، از آن توست
که دنیا خیال است و خسران توست
 
 
ندانی که این تاج و تخت و کلاه
به زودی شود بر تو اسباب آه
 
 
خلافت به فضل و به ایمان توست
نه ارث قبیله نه از آن توست
 
 
امامت به فرمان و اذن خداست
به رأی مسلمان، حکومت رواست
 
 
نه با مال حاصل شود این مقام
نه با تیغ گردد کمال و تمام
 
 
چو عهد ولایت به دوش آمدش
به بیعت، ره حق سروش آمدش
 
 
تو هم یک نفـر زین جماعت شوی
به بیعت درآی و به طاعت شوی
 
 
تو خود را مکن از خلایق جدا
که پایان کار جدایی فنا
 
 
بدان بیعتت باعث وحدت است
نگردد خلل در من و ذلت است
 
 
تو دانی که امت برای کمال
مرا برگزیدند در این جدال
 
 
 نه دنیا بماند، نه این پادشاه
نه قدرت بماند، نه شام سیاه
 
 
نه شاهی بماند، نه این اعتبار
نه آن قدرت و لشکر و اقتدار
 
منم حجت حق، امام زمان
که با من بُوَد دین حق جاودان
 
 
خدا داد این عهد بر دوش من
که باشم به دین رهبر انجمن

 
 

منم حجت حق، وصی نبی
که با من بماند ره معنوی
 
 
پس امروز بیعت کنی، رستگار
وگرنه شوی خوار فردای کار
 
به دنیا " رجالی" چرا ناتوان؟

که باطل بُوَد همچو باد خزان

بخش چهارم

نامه ای به اشعث
 
به نام خدایی که بخشد توان
که بی او نباشد بقا در جهان
 
 
خدایی که بر خلق، رحمت گشود
به هر جان و دل نور حکمت فزود
 
 
ستایش خداوند جان را سزاست
که یادش شفای دلِ مبتلاست
 
 
علی، آن امام صفا و یقین
که شد مقتدای همه مؤمنین
 
 
وصیِّ نبی، شیر حق، مرتضاست
که عدلش چراغ ره اولیاست
 
 
نوشت آن امام رهِ حق‌ مدار
به اشعث، که شد والیِ آن دیار
 
 
 امانت بُوَد این ولایت تمام
نه سرمایه‌ی جاه و کبر و مقام 
 
 
مبادا کنی بر خلایق جفا
که برگیرد از خاک، ظلمت‌سرا

 
 
نه جان را بماند صفا و نوا
نه دل را بماند امید و وفا
 
 
که این خانه‌ی ظلم و جور و شرار
ندارد دوامی ، در این روزگار
 
 
به چشم پدر بین خلایق نگار
گروهی برادر، گروهی چو یار
 
 
 چو آیینه شو در درون و برون
که بی‌عیب گردد ز تو هر فسون
 
 
نگاه خلایق به امثال توست
به کردار و رفتار و اعمال توست
 
 
 اگر ره به باطل کنی آشکار
 شود دین و دنیا همه نابکار
 
 
تو را بهر خدمت امانت دهند
نه بهر طمع، جاه و شوکت دهند
 
 
 مبادا که غافل شوی از خدا
که جز او نیابی به دل آشنا
 
 
 
 به روزی که گیرند آن جان تو
نه قدرت بماند، نه فرمان تو
 
 
 تو ماندی و اعمال و کردار تو
کتاب خدا گشته معیار تو
 
 
مبادا شتابان شوی در امور
که باشد پشیمانیت در عبور
 
 
تو در راه عدل و صفا ره سپار
که یاری رساند تو را کردگار
 
 
لذا از عدالت تو غافل مشو
به دنیا و زرقش تو مایل مشو
 
 
جهان زود گردد به پایان کار
مبادا بمانی به غفلت دچار
 
 
مبادا که بینی به چشم غرور
که ماند تو را ملک و تاج و سرور
 
 
از این پس تو را بر رعیّت نظر
چو خورشید تابان، چو مهر پدر
 

 
اگر در ره حق کنی عدل و داد
خدا بر تو لطفی دو چندان نهاد
 
مبادا که بینی به چشم هوس
که این تخت و این جاه ماند به کس
 
 
به هر کار باید نظر بر خدا
که او پادشاه است و ما را وفا
 
 
به یاد ابد باش و فردای دین
که پاداش گیرد دلِ پاک‌بین
 
 
 
 
 به هر کار باید خرد پیشه کرد
هماره به هر کار. اندیشه کرد
 
 
 
 
به دنیا مشو غافل از عدل و داد
که یاد تو ماند "رجالی"‌ به یاد

بخش پنجم

 نامه‌ای به  عمروبن  عاص
 
 
به نام خدایی که بخشد امید
ز رحمت بر افروخت دل را نوید

 
ستایش سزاوار پروردگار
که او آفریننده‌ی روزگار
 
 
سپاسم بر او کز ازل تا ابد
به هر دل صفا و به هر جان مدد
 
 
محمد، رسول و امین خداست
 هدایتگر خلق و جان را صفاست
 
 
کتابش چراغ ره آدمی‌ست
کلامش به دل قوت و مرهمی‌ست
 
 
وصیّش علی، آن امام هدا
که بخشد دل و جان، امید و صفا
 
 
امیر شجاعت، امام یقین
که بر حق بُوَد رهبر مؤمنین
 
 
کنون نامه‌ای شد ز دل آشکار
خطابش به عمروست، مردی سوار

همان عمرو کز حیله شد نامدار
ولی راه باطل ورا اختیار
 
 
تو ای مرد دنیا، بدین گوش دار
سخن بشنو از بنده ی کردگار
 
 
شنیدم که دین را فدا کرده ای
 برای دل و جان رها کرده ای
 
 
که دینت فدای هوای تو گشت
خسارت دو عالم سزای تو گشت
 
 
به دنبال آن مرد نا لایقی
که بد نام و بد کار، چون فاسقی
 
 
معاویه کز باطل آراست کار
چو ماری است بنشسته در رهگذار
 
 
مرا نامه‌ای سوی تو شد روان
که دانی حقیقت در این داستان
 
 
بدانی که دنیا وفا بر نداشت
کسی کو بدو تکیه زد، جان گذاشت
 
 
به آتش زدی جان و ایمان خود
به یغما زدی عشق یزدان خود
 
 
ز دنیا چه ماند؟ جز اندوه و غم
که گیرد دل از مهر و از بیم هم
 
 
تو عمرو! بدان باطل، آخر فناست
 ره باطل آخر به دوزخ سراست
 
 
تو دنبال آن مرد خونخواره‌ای
که در ظلم و بیداد، بدکاره ای
 
 
 نه دنیا برایت بماند، نه دین
نه عز و مقام و نه تاج و نگین
 
 
چو با باطل آمیخت ر وح و روان
برون شد صفای دل و عقل و جان
 
 
اگر با من و با حق آیی به راه
نجاتت رسد از عذاب و تباه
 
 
بدان کاین همه مال دنیای دون
چو خوابی‌ست بر مردم بی‌سکون
 
 
نه دنیا دهد عزّ و حرمت به تو
نه دینت رساند کرامت به تو
 
 
اگر حق بگیری، رها می شوی
ز آتش، ز فتنه ، جدا می شوی
 
 
مرا این سخن نامه‌ای شد به تو
نویدی زِ حق، مژده‌ای شد به تو
 
 
بدان کاین جهان جای فانی بُوَد
که جز رنج و محنت نشانی بُوَد
 
 
نه دینت بماند، نه دنیای تو
نه ماند صفایی به سیمای تو
 
 
به دنبال باطل " رجالی" مرو
به دنبال جهل و ظلالی مرو

بخش ششم

 

 نامه ای به سلمان فارسی

به نام خدایی که آرد پدید
به هر دل صفا و به هر لب نوید
 
 
به نام خدای بزرگ و عظیم
که جان را چراغ و خرد را حکیم

 
ستایش مر او را سزاوار باد
که دل را به نور یقین یاد داد

 
محمد، رسول خدای جلیل
چراغ هدایت، شفیع و دلیل

 
وصیّش علی، شیر حق، مرتضی
که جان را دهد نور و دل را صفا

 
بگفتا به سلمان، حکیم صبور
سخن‌ از سعادت، ز دریای نور
 
 
چنین گفت مولا به یار وفا
که با حق بمان و دلت باخدا
 
 

 
تو سلمان! ز دنیای دون کن حذر
که ایمن نماند کسی از خطر

 
جهانا! تو چون مار، خوش خط و خال
که  ما را ز نیشت نیاید مجال
 

فریبی خلایق به کوی و گذر
به ظاهر لطیفی، به باطن خطر

 
مبادا که مغرور گردی ز مال
که آرد به جانت عذاب و وبال
 
 
مبادا فریبی ز کاخ و غلام
که گردد سرانجام جز درد و دام
 
 
 
ببر دل ز غم‌های عالم به جان
که آن رهزن جان بود بی‌امان
 
 
 
تو دانی که روزی ز این خاکدان
روی سوی جنت، دلی شادمان
 
 
تو با دیده‌ی عقل بنگر جهان 
نبینی در آن جز سراب و فغان
 
 
اگر دل به آن بسته‌ای، باز کن
 ز بند هوا، رسته‌ای، ساز کن
 
 
 مکن دل به دنیا، به نقش و نگار
 که آن جز سرابی ندارد به بار

 
 
 
 
 
یکی را دهد ملک و جاه و جلال
دگر روز گیرد ز او این کمال
 
 
مبادا فراموش گردد خدا
 که بی‌او نگردد دلی با صفا
 
 
 
به ذکرش دل و جان خود زنده کن
زهر غم رها شو، دلت بنده کن
 
 
به تقواست راه سعادت تمام
 به پرهیز گردد دلت شادکام
 
 
مبادا که غافل شوی از حساب
که در پیش باشد، قیامت، عذاب
 
 
در آن روز تنها عمل یاور است
گواهی که بر لوح دل حاضر است
 
 
به تقوا تو را قلعه‌ای ایمن است
 به پرهیز دل خانه‌ی روشن است
 
 
علی آن امامِ خرد، عدل و نور
که یاران بنوشند شربی طهور
 
 
 
هر آنکس که با آل احمد بماند
به دل رحمت و عشق یزدان رساند
 
 
 مدارای با خلق آیین ماست
 که آن رسم پاک نبی مصطفاست
 
 
مبادا ز رحمت شوی ناامید
که هر بنده را حکمت حق رسید
 
 
به هر دم بگو یا الهی مرا
 ببخشا ز تقصیر و جرم و خطا
 
 
 
 
که یاد قیامت "رجالی" رواست .
ز هر ظلم و بیداد دل را سزاست

بخش نهم

 

باسمه تعالی
مثنوی نامه ای به کارگزار  بصره(عثمان بن حنیف)
فرازهایی از نهج البلاغه(۹)
 
 
به نام خداوند فضل و کرم
که از فیض او، شد جهان، پر نعم

 
ز یزدان گرفتم توان و صفا
که گردم به اخلاص او آشنا
 
 
بگفتا علی: راوی علم و دین
ز اعماق جان و ز روی یقین
 
 
به عثمان، تو ای کاردار امین
سفارش کنم بر تو فهوای دین
 
 
 
بگویم تو را از ره مصطفی
که او رهبر خلق و دارد صفا
 
 
 تو باید مثال علی باشدت
نه چون اهل لهو و کسی باشدت
 
 
اگر من به نان جو قانع شدم
ز نفس و هوا سخت مانع شدم
 
 
تو هم رهبر خلق باشی چنین
که دنیا بماند چو ماری گزین
 
 
شنیدم که مهمان شدی محفلی
به خوان زر و باده ی غافلی
 
 
چرا بر سر سفره غافلان؟
نشستی چو آئینه ی در میان
 
 
ندیدی چرا ماندگانِ در زمین
ز نان خالی است سفره و دل غمین؟
 

ندیدی که درویش بی یار و کس
ندارد پناهی، به جز دادرس 
 
 
تو باید که با مردمان هم‌نشین
نه با اغنیا و نه با دل‌نشین
.
 
اگر سفره ای پر ز نوش و غذاست
کنارش فقیری به رنج و بلاست
 
 
مخور لقمه‌ای کز دل بینواست
که آهش تو را در قیامت جزاست
 
 
جهان صحنه ی بازی و در گذر
کسی با زر و تاج ناید ثمر
 
 
 ز کار شبانان تو را اقتدا
که باشد چو چوپان، ره دین خدا
 
 
به دنیا مکن تکیه ای نامور
که باشد فریب و سرای گذر
 
 
که فردا تو مانی به خاک و غبار
نه چیزی بماند به جا و قرار
 
 
چو خواهی بمانی به پیش خدای
به عدل و به تقوا کنون ره گشای
 
 
بترس از خدای جهان‌آفرین
که داند تو را با دل و با یقین
 
 
چو پنهان کنی خوان و مهمانیت
که فردا کند بر تو رسوائیت
 
 
 
دل خود نهان کن  به راه خدا
برون کن دل از فتنه و کیمیا
 
 
تو ای مرد با صدق و با اعتقاد
به مردم رسان مهر بی‌انتقاد
 
 
مکن با فقیران ستیزی به کار
که نفرینشان گیردت بی‌شمار
 
 
اگر با توانگر شدی هم‌نشین
به مسکین نگر، باش با او قرین
 
 
چه بسیار مردم که با مال و زر
فرو شد به دوزخ به خواری و شر
 
 
 نه اشراف ماند، نه آن باده‌خوار
نه زرین‌سراها، نه آن نامدار
 
 
چو خواهی بمانی به دین خدا
برو با فقیران ره مصطفی
 
 
" رجالی" مرو سوی زرق جهان
که این‌ها وبال دل است و نهان
 فصل دوم

بخش اول

نامه ای به سهل بن حنیف 
 
 
به نام خداوند عشق و خرد
که بر ملک هستی خرد را سزد
 
 
خدائی که بنمود گیتی به نور
ز لطفش جهان پر ز فیض و سرور

 
ستایش کنم آن خدای کریم
که بخشد به دل‌ها صفایی عظیم
 
 
کنون قصه‌ای گویمت پر بها
ز گفتار مولای دین و وفا
 
 
علی آن امام همام و شجاع
که در راه حق بود و اهل دفاع
 
 
 ز دانش، جهان را فروغی دگر
ز عدلش همه شهر شد پرگهر
 
 
چو گردید حاکم به درخواست حق 
به داد و فضیلت بیافراشت حق
 
 
نهادند دشمن به او کید و مکر
ولی حق نگه داشت او را ز شر
 
 
در آن روزگاران، بشارت نمود
به سهل نصارا وصیت نمود
 
 
 که‌ای والی متقی و امین
فروغ تو شد مایه‌ی عز دین
 

به دستت سپردم بلادی کبیر
که جمعی به نیرنگ و جمعی بصیر
 
 
مدینه سرای رسول خدا
مکانی مقدس ز عشق و وفا
 
 
چو آگه شود نور حق مرتضی
که دشمن کند فتنه ای را به پا
 
 
بگفتا به سهل نصارا چنین
که دشمن بود خود سر و در کمین
 
 
شنیدم که جمعی ز راه وفا
رها کرده‌اند، عهد حق را، جفا
 
 
روان سوی شام و خدا را رها
 به سودای زر رفته اند و بلا
 
 
 
 
نگردد تو را ترک شهر و دیار
کدورت به جان و شوی بی قرار
 
 
تو بر حق بمان و خدا را سزاست
جهان در کف و در ید کبریاست
 
 
به حق گر بمانی خدا با تو است
که فتح و ظفر در رضا با تو است
 
 
 
هماره بدان این جهان فانی است
سراب است و بی‌ارزش و آنی است
 
 
صبوری کن ای مرد میدان حق
که صبر است سررشته‌ی جان حق
 
 
 
مبادا ز دشمن تو غم بر دلت
که یاری حق قدرت و منزلت
 
 
هرآن کس که باشد به حق استوار
بهشتی شود، جاودان یادگار
 
 
به صبر و یقین باش مرد وفا
که این است راه نبی و خدا
 
 
به دنیا مبندید دل، ای حکیم
که دنیا فریبد به صد ناز و سیم
 
 
تو را با خدا یار و یاور بسی است
به حق، نصرت و فتح، با تو کسی است
 
 
تو مردی ز اصحاب بدر و وفا
که یارت خدا هست تا انتها
 
 
مدینه به عدلت شود پایدار
که باشی تو بر دین حق رهگذار
 
 
تو ای مرد با عدل و ایمان و صبر
بمان بر ره حق چو دریاست جبر
 
 
چه  مردان " رجالی" که دنیا گرفت
ولی جانشان را ز تقوا گرفت

بخش دوم

 

 نامه ای به امام حسن(ع)

 
 
به نام خداوند مُلک و سپهر
که او داده بر هر دلی نورِ مهر
 
 
 
خدایی که جان را ز حکمت سرود
ز دریای رحمت گهرها فزود
 

 
ستایم خداوند روح و روان
که بخشد به عالم حیات و توان
 
 
 
بگفتا علی بر حسن این سخن
پس از رنج صفّین و شور و مَحَن
 
 
که ای نور چشمم، امامِ هُدی
به راه خدا کن رهِ اقتدا
 
 
 
 
منم بنده‌ای خسته از روزگار
به فرزند گویم سخن یادگار
 
 
به ظاهر گران و به باطن گُهر
که باشد چراغ ره اندر سحر
 
 
من آن دل‌شکسته به پایان راه
به دور از ریا و جفا و گناه
 
 
که در عمر خود دیده‌ام روزگار
پر از فتنه و رنج و پر کارزار
 
 
به پایان رسیده مرا عمر و جان
نهان گشته در سینه راز جهان
 
 
به فرزند گویم پیام وفا
که گیرد ره حق، طریق خدا
 

جهانت پر از آرزوهای خام
که راهت نماید سرابی به کام
 
 
شنو ای پسر، راه یزدان  تو راست
که جانت اسیر دل  و فتنه هاست
 
 
به فرزند گویم ز صدق و صفا
که ره جوید او تا به حق و رضا
 
 
من آن دیده ام رنج دوران بسی 
تو ای جان من، راه یزدان بسی
 
 
پس ای عمر من، زود بیدار شو
ز گرداب غفلت، سبک‌بار شو
 
 
سخن‌های من در دلت جا کند
که ره بر تو تا کوی بالا کند
 
 
جهان یک‌سره پر ز عبرت بود
ولی چشم غافل به حسرت بود
 
 

کجا رفت آن تخت و آن بارگاه؟
کجا رفت آن لشکر و آن سپاه؟
 
 
تو را ای پسر در رهی بی‌قرار
که فردا شوی هم‌چو آنان دچار
 
 
بسا پادشاهان به افسون و مکر
که شد آخر کارشان خاک و قبر
 
 
 
به کاخی که صد پادشه داشت جای
کنون جای گور است و ماتم سرای
 
 
کجا رفت آن باده و بزم و ساز؟
کجا رفت آن بخت و تخت و نیاز؟
 
 
همه رفت و شد خاک تیره به‌جای
نهان گشت در ظلمت و در بلای
 
 
تو ای جان من پند و عبرت از آن
که باشی تو هم در ره امتحان
 
 
به کردار نیکو بپرداز جان
که باقی بماند به روز نهان
 
 
تو ای جان من،چشم دل باز کن
از این تن رها و تو پرواز کن
 
 
اگر بر تو آید عطای جهان
مکن فخر و باشد تو را امتحان
 
 
سخن‌ها " رجالی" به پایان رسید
دل مؤمنان را به تقوا کشید

بخش سوم

 نامه ای به  شریح قاضی

 
به نام خداوند عشق و حضور
جهان شد ز فضلش پر از شور و نور
 
 
 
 خدایی که عالم به فرمان اوست
زمین و فلک چرخ گردان اوست
 
 
 
ستایش مر آن پادشاهی سزاست
که بر خاک، جان را ز حکمت بجاست
 
 
 درود آن رسول امین خدای
که بر دین او زنده شد هر سرای
 
 
کنون نامه‌ای پر ز نور و کلام
که بخشد به قاضی ره اهتمام
 
 
 خطابش شریح است، مرد قضا
که در داوری بود اهل رضا
 
 
علی با بیانی چو تیغ و قلم
به بیداریت خواند، ظلم و ستم
 
 
سخن‌های او، وحی سرمد بود
که جان تو را ره به مقصد بود
 
 
 بگویم کنون شرح آن نامه را
که بنمایدت راه عز و بقا
 
 
 کنون بشنو ازمرتضی این خطاب
که از مهر، جان را دهد فتح باب

بگفتا: شریحا! شنیدم خبر
 خریدی سرایی به سیم و به زر
 
 
چه کردی؟چه دیدی؟ که بر خود ستم
به کاخی که با باد گردد عدم
 
 
 تو را خانه‌ای جز دو گز خاک نیست
در آن گور، جایی به افلاک نیست
 
 
 
گواهان چه سودت دهند آن زمان؟
که جانت رسد بر سر امتحان
 
 
 اگر خانه خواهی، بخر در بهشت
که جاوید باشد، نه ویران و خشت
 
 
 به این کاخ دنیا مکن اعتماد
که چون سایه بگذشت و گردد به باد
 
 
خریدی تو خانه ز مال حلال؟
نمودی به زحمت خود و دان زوال
 
 
که وارث برد بهره‌اش در غیاب
تو باشی به رنج و جواب و عذاب
 
 
 نه ماند به تو، نه به فرزند و زن
نماند به کس جز دو گز پیرهن
 
 
 چه خوش گفت دانا: که دنیا سراب
که نادان ببیند چو کوثر، گلاب
 

جهان پر ز نیرنگ و مکر و فریب
نداند کسی زو سلامت به جیب
 
 
چه سود است خانه، چو دل تیره شد؟
که نفس فریبنده را چیره شد
 
 
شریحا! تو هم در ره امتحان
چرا دل نهادی به دنیا، عیان؟
 
 
 نه ماند به کس زر، نه ماند گهر
به غیر از عمل، هیچ آید ثمر
 
 
عمل خانه ی آخرت می خرد
نه این کاخ دنیا که جانت بَرَد
 
 
 
به تقوا بخر خانه‌ای در جنان
که پاینده باشد تو را در جهان
 
 
 
 بدان خانه‌ای کز دل آید به کار
بود برتر از آن که از خشت بار
 
 
 
قضا عدل یزدان بود بر زمین
نماند عدالت ز اجحاف و کین
 
 
چه نیکوست قاضی که عادل بُود
نه آن کس که بر مال، مایل بُود
 
 
 
 مبادا " رجالی" ز شرم و عتاب
به محشر بمانی بدون جواب

بخش چهارم

نامه ای به جریر بن عبدالله

 
به نام خدایی که جان آفرید
به هر ذره‌ای شور ایمان دمید
 
 
خدایی که بر عرش دارد جمال
ز فرمان او شد جهان در کمال
 
 
ز فضلش جهان پر ز نور و شعور
ز حکمت به دل‌ها رساند حضور
 
 
همان پادشاهی که بر خاک و جان
به عدل و به تقواست صاحب نشان
 
 
ستایش مر او را سزد جاودان
که بر بنده‌اش کرد رحمت عیان
 
 
درود آن رسول خداوند داد
که بر کفر، آیین حق را نهاد
 
 
 
سلام آن وصی نبی، مرتضی
که او بُد امام و ولیّ خدا
 
 
علی آن امام است ، فخر جهان
 به تقواست سرمایه‌ی روح و جان
 
نه شمشیر او جز برای خدا
نه تدبیر او جز رهِ مصطفی

ز مِهرش فقیران پناهی گرفت
ز تیغش ستمگر تباهی گرفت
 
 
به تیغش فرو ریخت کفر و نفاق
به حکمش نشد کس به باطل وفاق
 
 
 
کنون نامه‌ای شد ز دریای جان
برای جریر است در آن زمان
 
 
برو تا رسانی پیام وصی
که او وارث احمد است و نبی
 
 
 
به شامش فرستاد مولا، علی
که بیعت بگیرد ز خصم ولی
 
 
نشسته به شام آن شقی پلید
که جز فتنه نارد به آیین، مزید
 
 
بگو با دلی پر ز نور و صفا
که مولاست تنها امام هُدی

 
 
 
 
چو نامه به کف یافتی ای جریر
بر آن فتنه‌جو عرضه کن ای دلیر
 
 
بگو: بر ستمگر چه خواهی کنی؟
به تقوا نباشی، به جنگ منی
 
 
اطاعت ز فرمان حاکم تو را
نگه دارد از لغزش و فتنه ها
 
 
اگر جنگ خواهی، تو را آتشی است
که آن نفس دون منشا سرکشی است
 
اگر صلح جویی، تو را بهتر است
علی شیر حق مغنی و حیدر است
 
 
اگر جنگ خواهد، شود ذلتش
ولی صلح و بیعت بود حجتش
 
 
 
 
 
اگر با تو آید به دعوی و رای
تو حجّت نمای از کتابِ خدای
 
 
جریر این پیام امام هُدی
برد با دلی پر ز مهر خدا
 
 
عمل گر نکو باشدت در خفا
به آن، سر بلندی به روزِ جزا
 
 
علی عهد خواهد ز صدق و صفا
نه صلحی که گردد بنایش جفا
 
 
جریرا سخن، صاحبش حیدر است
که بر عقل و ایمان، همه داور است
 
 
بگو: ای معاویه! بیدار شو
ز خواب غرورت خبردار شو
 
 
 نه آن تخت ماند ، نه آن تاج زر
نه آن لشکر و نه سپاهِ بشر
 
 
جهان بشنود این پیام جلی
" رجالی" ز گفتار مولای علی

بخش پنجم
نامه ای به فرزندان

 
به نام خدایی که بخشید جان
که جان شد ز انوار او شادمان
 
 
خدایی که بر عرش دارد وقار
به اهل صفا بخشد اسرار یار

 
ستایش مر او را سزا بی‌حدود
که بر بنده‌اش راه رحمت گشود
 
 
درود آن رسول خداوند نور
که آورد بر کفر و ظلمت فتور
 
 
سلام آن امامان اهل یقین
هدایت گر خلق و راه مبین
 
 
علی، آن امامی که دریای نور
ز بخشش فکندست در دل سرور
 
 
وصیت به فرزند دارد چنین
که سازد تو را در جهان بهترین
 
 
ولی در وصیت، به صبر و یقین
پیام خدا را رساند ز دین
 
 
بفرمود: ای جانِ جانان پسر
در این لحظه ها بشنو پند پدر
 
 
شما را وصیت به تقوای حق
به زهد و عبادت، به دریای حق
 
 
سخن حق بگوئید و حق را سزاست
ز باطل به دور و به یزدان تو راست
 
 
به مظلوم یاری نما بی‌دریغ
ستمگر برانداز با عدل و تیغ

 

 

مبادا که غافل شوید از معاد
که فردا حساب است و روزِ جهاد
 
 
جهان، گل‌نمایی‌ست بی‌عطر و بو
که آرد به دل رنج و صد گفت‌وگو
 
 
مبادا به زَینَت فریبی دهد
ز راه حقیقت غریبی دهد
 
 
شما را صبوری وصیت کنم
ره حق و ایمان روایت کنم
 
 
به فرمان حق،  دل به جانان کنید
نه تسلیم ظالم ، نه خسران کنید
 
 
چه حاصل ز کاخی که بر باد شد؟
چه سود از گناهی که فریاد شد؟
 
 
به تقوا شود خانه ای در جنان
که روشن کند جان و دل را چنان
 
 
چو پرهیز، جان را رها می کند
به یاد خدا، دل صفا می‌کند
 
 
علی گفت: دنیا چو زندان ماست
که جنت، به تقوا نمایان ماست
 
مرا این جهان شد به تیغی خراب 
بود زندگانی چو بازی، سراب
 
 
بگفتا: خدا را خدا را نماز
که آن است آیین دین و نیاز
 
 
نماز است ستونی در آئین ما
ره آورد پاکان و میزان ما
 
 

شما را به قرآن سفارش کنم
که بر جان انسان سفارش کنم
 
 
کتاب خدا هست نور و حیات
به جان و به دل می نماید نجات
 
 
بگفتا علی با دلی خون‌فشان
الهی! تویی رحمت بی‌کران
 
 
کنون آخرین پند من بر شما
 به تقوا و ایمان و عدل و صفا
 
 
علی شد شهید ره ایزدی 
که یادش بماند به دل سرمدی
 
 
 
"رجالی" سراید وصیت به نظم
که جان‌ها شود روشن از درک و فهم
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 

 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 

 
 

 
 
 

 

 
 
 
 

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 

 
 
 
 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

تحلیلی بر نامه ای به ابوذر

باسمه تعالی

تحلیلی بر نامه ای به ابوذر

به نام خدای بصیر و علیم، خدای رحیم و حکیم، آغاز هستی و نور عظیم، خدای جان و خدای قدیم. ستایش مخصوص خدایی است که دارای جلال است و راه رسیدن به وصال را بر بندگانش می‌گشاید.

درود و سلام بر پیامبر امین، که راه هدایت اهل یقین را روشن می‌کند. علی، آن امام همایون‌نژاد و امام هدایت، جلوه‌ی عدل و داد است.

ابوذر، یار وفادار و مخلص، و مرد غیور، حق را بیان کرد، پیامش چون نور درخشید. او وفادار و یار پیامبر بود و سزاوار مهر و شفیق علی.

ابوذر در برابر ستمگران خروشید و خلافت ظالمانه را نپذیرفت. او بر گردنکشان اعتراض کرد و به غاصبان حق، پیام خدا را آشکار ساخت. زمانه به سبب بیدادگری او را از مسیر حق منحرف نکرد و خدا در غربت، تکیه‌گاهی برای او بود.

در تبعید، رَبذه جایگاه او بود، اما دلش همچنان محراب بود و با خداوند گفتگو می‌کرد. نه یار و همدمی در کنار او بود و نه پناهی جز خدا؛ و خدای بزرگ جان او را آرامش می‌بخشید.

گروهی از یاران، او را بدرقه کردند؛ همانند علی، با دلی بی‌قرار. علی به ابوذر گفت: «ای یار حق‌جوی ما، چراغ سحرگاه دلجوی ما! تو در برابر ظلم چون آتشی شعله‌ور هستی؛ تو آزادی و زاهدی و دادگری.»

او امید خود را تنها به خداوند بست، زیرا بدون او هیچ کسی توانمند نیست. کسانی که بر او ستم کردند، انصاف حق را از دل‌ها بردند. جهان، جز سرابی فریبنده نیست و کسی در آن پایدار نمی‌ماند.

علی گفت: «دنیا چون سایه‌ای روان است و همچون باد زود می‌گذرد.» ابوذر باید همیشه به یاد حقیقت ابدی باشد، دل خود را از نور حقیقت پر کند و هم‌راه نیک و صالح برگزیده و یاری گیرد؛ زیرا یار بد، تنها بلا و فتنه می‌آورد و دل و دین انسان را به یغما می‌برد.

علی ادامه داد: «سخن نیک، راه هدایت را نشان می‌دهد و تو با انتخاب راه خدا، به عرش برین خواهی رسید.» سکوت و خاموشی، داروی هر درد و رنج است و دل از کینه‌ها آرام می‌گیرد.

بدان که این جهان فانی است و جز خدا کسی همدم واقعی انسان نیست. چه نیکوست کسی که پاکیزه زندگی کند و جز راه تقوا، راهی در دل نداشته باشد.

چنان زی که گویی فنا در تو نیست و چنان کن که گویی خدا از تو جدا نیست.  دنیا چون سایه ای عبور می‌کند، جایگاه پایداری ندارد و باید این سفر را طی کر د.

تحلیل و تفسیر

1. ابعاد اخلاقی و عرفانی:

   • نامه بر محور فضائل اخلاقی و دینی است: وفاداری، شجاعت، صداقت، عدالت، زهد، و تقوا.
   • سکوت و خاموشی به عنوان داروی درد و رنج اشاره می‌شود؛ نشانه‌ی عرفان عملی است که دل را از کینه و آشوب پاک می‌کند.

2. حکمت و تعالیم اجتماعی:

   • ابوذر الگوی مقاومت در برابر ظلم و فساد است. پذیرش حق و نه گفتن به زور و غصب، اصل اخلاق اجتماعی و سیاسی را نشان می‌دهد.
   • یاران بد و فتنه‌ها یادآور تأثیر محیط و انتخاب همنشین در مسیر رشد انسان است.

3. معنای فانی و بقا:

   • تاکید بر فانی بودن دنیا و گذرا بودن آن، مفهومی عرفانی است که انسان را به یاد خدا و حقیقت ابدی می‌اندازد.
   • زندگی در دنیا باید با تقوا و پاکی همراه باشد؛ در غیر این صورت، هیچ پایگاهی جز خداوند وجود ندارد.

4. پیام عرفانی نهایی:

   • آمیختگی فنا و بقا: «چنان زی که گویی فنا در تو نیست، چنان کن که یزدان جدا در تو نیست» اشاره به اتصال کامل انسان به خداوند در عرفان دارد.
   • رجالی دنیا را محل قرار نمی‌داند، هرگز آرامش واقعی در آن نیست. تنها خدا مبدأ آرامش است.

نویسنده 

دکتر علی رجالی 

مثنوی نامه ای به ابوذر(فرازی از نهج البلاغه(۱))

باسمه تعالی
مثنوی نامه‌ای به ابوذر

فرازی از نهج الباغه(۱)

 

به نام خدای بصیر و علیم

خدای رحیم و خدای حکیم 

 

 

سر آغاز هستی و نوری عظیم

خداوند جان و خدای قدیم

 

 

ستایش خدایی که دارد جلال
که بر بنده بخشد طریق وصال

 

 

درود خدا بر رسول امین

که روشنگر راه اهل یقین

 

 

علی آن امام همایون‌نژاد

امام هدایت، ورا عدل و داد
 

 

به یار وفادار و مخلص، غیور

بیان کرد حق را، پیامی چو نور

 

 

ابوذر ، وفادار و یار نبی است
سزاوار مهر و شفیق علی است 

 

 

به روی ستمگر، خروشید نور
تحمل نکردی خلافت، به زور

 

 

 

به گردنکشان، برکشیدی فغان
به غاصبکران، برنمودی بیان

 

 

زمانه به بیداد بردت ز راه
خدا در غریبی تو را تکیه‌گاه

 

 

رَبَذه بود جای تبعیدِ او
به محراب دل می کند گفتگو

 

 

 

نه یار و نه همدم ورا در کنار
خدای بزرگ است جان را قرار
 

 

 

 

 

گروهی تو را بدرقه کرد یار
چو مولا علی، با دلی بی قرار

 

 

چنین گفت: ای یار حق‌جوی ما
چراغ سحرگاه دلجوی ما

 

 

تو بر ظلم چون آتشی شعله‌ور

تو آزادی و زاهدی ، دادگر

 

 

امیدت به غیر از خداوند نیست
که بی‌او کسی را توانمند نیست

 

 

 کسانی که بر تو ستم کرده‌اند

 که انصاف حق را ز دل برده اند

 

 

جهان جز سرابی فریبنده نیست
کسی را در آن پای پاینده نیست

 

 

علی گفت: دنیا چو سایه روان

رود همچو بادی به سرعت هر آن

 

 

ابوذر! به یاد ابد زنده باش
به نور حقیقت دل آکنده باش

 

 

 به همره نکو یار خود برگزین
که همره بود مایه‌ی عقل و دین

 

 

یکی یار بد، صد بلا آوَرَد
که از تو دل و دین به یغما بَرَد

 

 

 

بود یار بد، فتنه‌ی روزگار
گشاید به رویت گنه بی‌شمار

 

 

بگفتا علی این سخن را نکو
که نیکو سخن، ره برد سوی او

 

 

که راه خدا را تو بر خود گزین
رساند تو را تا به عرش برین

 

 

سکوت است داروی هر درد و رنج
به خاموشی آید دل از کینه گنج

 

 

بدان کاین جهان رفتنی بیش نیست

به جز او کسی همدم خویش نیست

 

 

چه نیکوست آن کس که پاکیزه زیست
که جز راه تقوا به دل، راه نیست

 

 

 

چنان زی که گویی فنا در تو نیست

چنان کن که یزدان جدا در تو نیست

 

 

 

 

 

 

 

رجالی" که دنیا سرایی گذر
نه جای قرار است در این سفر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سراینده
دکتر علی رجالی

لیست جامع نامه های حضرت علی(ع)

باسمه تعالی

نامه های حضرت علی(ع)

فهرست نامه‌های حضرت علی (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه

1. نامه به مردم کوفه پیش از نبرد جمل
   دعوت به جهاد و آماده‌سازی برای نبرد.

2. نامه به مردم کوفه پس از پیروزی در نبرد جمل
   توصیه به تقوا و حفظ وحدت.

3. نامه به شریح قاضی
   درباره اهمیت عدالت در قضاوت.

4. نامه به عثمان بن حنیف فرماندار بصره
   نصیحت در مورد ساده‌زیستی و پرهیز از دنیاطلبی.

5. نامه به اشعث بن قیس فرماندار آذربایجان
   توصیه به رعایت حقوق مردم و عدالت.

6. نامه به معاویه در لزوم بیعت با آن حضرت
   دعوت به پذیرش خلافت و بیعت.

7. نامه در پاسخ معاویه که ردّ بیعت آن حضرت روا نیست
   دفاع از مشروعیت خلافت.

8. نامه به جریر بن عبد الله بجلی
   دعوت به جهاد و مقابله با دشمنان.

9. نامه به معاویه در فداکاری مسلمانان
   یادآوری فداکاری‌های مسلمانان در راه اسلام.

10. نامه به معاویه که آن حضرت را به جنگ فرا خوانده بود
    دعوت به جهاد و مقابله با دشمنان.

11. نامه به هنگام لشکرکشی به سوی دشمن
    دستورالعمل‌های نظامی و اخلاقی.

12. نامه به معقل بن قیس ریاحی
    توصیه به تقوا و رعایت حقوق مردم.

13. نامه به دو نفر از امیران لشکر
    درباره اهمیت مشورت و همکاری.

14. نامه به لشکر خود پیش از دیدار با دشمن در صفین
    توصیه به تقوا و آمادگی برای نبرد.

15. نامه دعا در هنگام برخورد با دشمن در وقت جنگ
    دعای حضرت علی (علیه‌السلام) برای پیروزی.

16. نامه به یارانش وقت جنگ
    تشویق به استقامت و پایداری در جنگ.

17. نامه در جواب به نامه معاویه
    دفاع از مواضع حضرت علی (علیه‌السلام).

18. نامه به عبداللّه بن عباس فرماندارش در بصره
    توصیه به رعایت عدالت و پرهیز از فساد.

19. نامه به برخی از کارگزارانش
    درباره اهمیت نظارت و حسابرسی.

20. نامه به زیاد بن ابیه زمانی که در حکومت بصره جانشین عبداللّه بن عباس بود
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از ظلم.

21. نامه دیگری به زیاد بن ابیه
    تاکید بر اصول عدالت و انصاف.

22. نامه به عبداللّه بن عباس
    توصیه به تقوا و پرهیز از دنیاطلبی.

23. نامه پس از آنکه ابن ملجم حضرت را ضربت زد
    وصیت‌های حضرت علی (علیه‌السلام) به فرزندانش.

24. وصیت نسبت به اموال شخصیش و سفارش به اعتدال در مصرف بیت‌المال
    تاکید بر ساده‌زیستی و پرهیز از اسراف.

25. نامه به کسی که مأمور جمع‌آوری زکات از طرف حضرت می‌شد
    درباره نحوه جمع‌آوری و توزیع زکات.

26. نامه به یکی از کارگزارانش زمانی که او را برای جمع‌آوری زکات فرستاد
    توصیه به رعایت انصاف و عدالت.

27. نامه به محمد بن ابی بکر وقتی او را به حکومت مصر گماشت
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از ظلم.

28. نامه در جواب معاویه، که از بهترین نامه‌هاست
    دفاع از مواضع حضرت علی (علیه‌السلام) و افشای نفاق معاویه.

29. نامه به اهل بصره
    اعلان عفو عمومی و دعوت به بازگشت به اسلام.

30. نامه به معاویه در ترس از عاقبت وخیم او
    هشدار به معاویه درباره عواقب اعمالش.

31. نامه به فرزندش امام حسن علیه‌السلام وقتی از جنگ صفین باز می‌گشت
    پندهای اخلاقی و تربیتی.

32. نامه به معاویه که یاران خود را گمراه کرده بود
    افشای نفاق و فریبکاری معاویه.

33. نامه به قُثَم بن عباس فرماندارش در مکه
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از فساد.

34. نامه به محمد بن ابی بکر بعد از عزل او از حکومت مصر
    دلجویی و توصیه به صبر و استقامت.

35. نامه به عبداللّه بن عباس پس از شهادت محمد بن ابی بکر در مصر
    تسلیت و توصیه به تقوا.

36. نامه به برادرش درباره لشکری که به سوی برخی دشمنان فرستاده بود
    درباره نحوه اداره جنگ و رعایت اصول اخلاقی.

37. نامه به معاویه در رابطه با قتل عثمان
    توضیح مواضع حضرت علی (علیه‌السلام) در قبال قتل عثمان.

38. نامه به اهل مصر، زمانی که مالک اشتر را زمامدار آنان نمود
    توصیه به رعایت اصول عدالت و پرهیز از فساد.

39. نامه به عمرو بن عاص
    هشدار به عمرو بن عاص درباره عواقب اعمالش.

40. نامه به یکی از کارگزارانش در نکوهش و تهدید او
    درباره سوءاستفاده از مقام و فساد.

41. نامه به یکی از کارگزارانش که خیانت کرده بود
    توبیخ و تهدید به مجازات.

42. نامه به عمر بن ابی سلمه مخزومی، کارگزار حضرت در بحرین
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از فساد.

43. نامه به اهل مصر که با مالک اشتر فرستاد
    توصیه به رعایت اصول عدالت و پرهیز از فساد.

44. نامه به زیاد بن ابیه درباره برادرخواندگی او با معاویه
    هشدار به زیاد درباره روابط با معاویه.

45. نامه به عثمان بن حنیف انصاری، کارگزارش در بصره
    نصیحت در مورد ساده‌زیستی و پرهیز از دنیاطلبی.

46. نامه به یکی از کارگزارانش در رفتار با مردم
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از ظلم.

47. نامه به حسن و حسین (علیهما‌السلام) وقتی که ابن ملجم (لعنة‌الله‌علیه) به او ضربت زد
    وصیت‌های حضرت علی (علیه‌السلام) به فرزندانش.

48. نامه به معاویه درباره حکمیت
    توضیح مواضع حضرت علی (علیه‌السلام) در قبال حکمیت.

49. نامه به معاویه در تحذیر از دنیاپرستی
    هشدار به معاویه درباره عواقب دنیاطلبی.

50. نامه به فرماندهان لشکر در بیان حقوق و تکالیف فرماندهان
    توصیه به رعایت اصول اخلاقی و نظامی.

51. نامه به مأموران مالیات
    توصیه به رعایت انصاف و پرهیز از ظلم در جمع‌آوری مالیات.

52. نامه به کارگزاران شهرها در رابطه با وضع نماز
    تاکید بر اهمیت اقامه نماز و نظارت بر آن در شهرها.

53. نامه عهدنامه برای مالک اشتر نخعی
    دستورالعمل‌های حکومتی و اخلاقی برای اداره مصر.

54. نامه به عمران بن حصین خزاعی
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

55. نامه به معاویه در تهدید او
    هشدار به معاویه درباره عواقب دشمنی با حضرت علی (علیه‌السلام).

56. نامه به شریح بن هانی
    توصیه به رعایت عدالت و پرهیز از فساد.

57. نامه به اهل کوفه زمانی که از مدینه عازم بصره بود
    دعوت به جهاد و آمادگی برای نبرد.

58. نامه به اهل شهرها که در آن جریان صفین را گزارش نموده
    اطلاع‌رسانی درباره وقایع جنگ صفین.

59. نامه به اسود بن قطبه فرمانده سپاه حلوان
    دستورالعمل‌های نظامی و اخلاقی.

60. نامه به کارگزارانی که سپاهیان از منطقه مأموریت آنان می‌گذشتند
    توصیه به رعایت حقوق مردم و پرهیز از فساد.

61. نامه به کمیل بن زیاد نخعی زمانی که عامل او در هیت بود
    توصیه به رعایت عدالت و پرهیز از فساد.

62. نامه به اهل مصر که با مالک اشتر فرستاد
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

63. نامه به ابوموسی اشعری که کارگزارش در کوفه بود
    توصیه به رعایت عدالت و پرهیز از فساد.

64. نامه در جواب نامه معاویه
    دفاع از مواضع حضرت علی (علیه‌السلام).

65. نامه دیگری به معاویه پس از جنگ نهروان
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

66. نامه به عبداللّه بن عباس
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

67. نامه به قُثَم بن عباس که عامل حضرت در شهر مکه بود
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

68. نامه به سلمان فارسی پیش از خلافت خود
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

69. نامه به حارث همدانی در پند و اندرز
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

70. نامه به سهل بن حُنَیف انصاری که کارگزار حضرت در مدینه بود
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

71. نامه به منذر بن جارود عبدی که او را در بعضی نواحی به کار گمارد
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

72. نامه به عبداللّه بن عباس
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

73. نامه به عبداللّه بن عباس
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

74. نامه به قُثَم بن عباس
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

75. نامه به سلمان فارسی
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

76. نامه به حارث همدانی
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

77. نامه به سهل بن حُنَیف
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

78. نامه به منذر بن جارود عبدی
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

79. نامه به عبداللّه بن عباس
    توصیه به رعایت اصول اسلامی و پرهیز از فساد.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی