رهایی دل

این دل رها و مست است
 در بند نفس و  پست است
یارب نما تو لطفی
چون او خدا پرست است

صاحب دل

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآن

صاحب دلان

انسان ها بر دو نوع هستند.عده ای  صاحب دل خود می باشند و عقل بر آنها حکم می کند و بدون دلیل چیزی را قبول نمی کنند.عده ای دل صاحب آنهاست و هر چه دلشان خواست آنرا انجام می دهند.
       کسانی که صاحب دل خود هستند، از خدا و دستورات الهی تبعیت می کنند.در مقابل کسانی که دل صاحب آنهاست ، مطیع هوای نفس خود هستند و دل آنها حکم می کند که چگونه عمل کنند.
   حافظ می گوید:

دل می رود زدستم صاحب دلان خدا را                         دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

حافظ سخن از رها شدن زمام اختیار دل می گوید و عارفان را به یاری می طلبد چرا که معتقد است که عشق پنهان وی از پرده برون خواهد اوفتاد .

این درد همان دردی است که سالک را به حق می رساند و دل جویای حق، درد عشق را به همراه دارد .

کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز                                 باشد که باز بینم دیدار آشنا را

شرطه باد موافق را گویند که مساعد کشتی رانی باشد . کشتی شکستگان صفت مرکب است .

حافظ با تحسر  و تمنی می خواهد که ای باد موافق ما در کشتی سواریم وزیدن آغاز کن به آن امید که به ملاقات آن یار آشنا نایل آییم .

عشق باشد عاملی در جذب الطاف خدا
می شوی مجذوب یزدان، گر کند ما را صدا
گه تو عاشق می شوی،گه او کند بر ما نظر
عشق خورشید دل است و می دهد دل را شفا

دکتر علی رجالی

صاحب دلان

دل می رود زدستم صاحبدلان خدا را                         دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

حافظ سخن از رها شدن زمام اختیار دل می گوید و عارفان را به یاری می طلبد چرا که معتقد است که عشق پنهان وی از پرده برون خواهد اوفتاد .

این درد همان دردی است که سالک را به حق می رساند و دل جویای حق، درد عشق را به همراه دارد .

کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز                                    باشد که باز بینم دیدار آشنا را

شرطه باد موافق را گویند که مساعد کشتی رانی باشد . کشتی شکستگان صفت مرکب است .

حافظ با تحسر  و تمنی می خواهد که ای باد موافق ما در کشتی سواریم وزیدن آغاز کن به آن امید که به ملاقات آن یار آشنا نایل آییم .

شاعر  در این بیت باد موافق را خطاب قرار می دهد و از صفت جان بخشی استفاده نموده است .

ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون                      نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

به جای به معنی درحق ، درباره و شبه حرف اضافه است .. ده روز مهر گردون کنایه از مدت کوتاه فلک و زندگی کوتاه که به همراه مکر و حیله است.

شاعر معتقد است در این زمان کوتاه زندگی که پر از حیله و نیرنگ است باید که در حق دوستان نیکی نمود و فرصت را غنیمت شمرد .

در حلقه ی گل و مل خوش خواند دوش بلبل                 هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا

مل  شارب انگوری است به تناسب بین گل ، مل ، بلبل  دقت شود .

دیشب در بزم گل و باده ، بلبل با زبان دلنشین چنین می خواند که ای ساقی می صبوحی ( باده صبحگاهی ) را بیاور و ای مستان از پا فتاده برخیزید و خمار دوشین را به باده ی سحری بزدایید.

صبوحی هر نوشیدنی که در پگاه نوشند می باشد این کلمه به همراه دیگر مشتقات در اشعار حافظ به کار رفته و در این جا می صبحگاهی مد نظر وی است .

ای صاحب کرامت شکرانه ی سلامت                              روزی تفقدی کن ، درویش بینوا را

این بیت خطاب به معشوق است و می گوید ای کسی که صاحب کرامت و بزرگی هستی به شکر سلامت و عافیت از حال این درویش و فقیر بینوا سئوالی پرس و نظری به وی انداز .

آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است                          با دوستان مروت با دشمنان مدارا

حافظ می گوید امن و آسایش دو دنیا  در تفسیر این سخن گنجانیده شده است که باید با دوستان مروت و مهربانی ورزی و با دشمنان مدارا و با نرمی برخورد نمایی.

در این بیت صنعت تضاد و آرایه جمع با تقسیم آمده است .

در کوی نیکنامی ما را گذر نداند                             گر تو نمی پسندی ، تغییر کن قضا را 

این بیت گریزی است به ابتدای غزل که پیرامون درد صحبت می کند  درد عشق که باعث رسوایی وی گردیده و به همین دلیل عاشق را در کوی حسن شهرت و نیک نامی راه نیست و در مصرع دوم می گوید که اگر تو حال ما را نمی پسندی و موافق طبعت نیست می توانی به دگرگون کردن  احکام هستی بپردازی .

این بیت به نوعی از اندیشه ی ملامتی حافظ بر می خیزد .

شاعر معتقد است در این زمان کوتاه زندگی که پر از حیله و نیرنگ است باید که در حق دوستان نیکی نمود و فرصت را غنیمت شمرد .

آن تلخ وش که صوفی ام الخبائثش خواند                  اشهی لنا و احلی من قبله العذارا

تلخ وش آن چه که تلخ مزه باشد . پسوند وش برای طعم غریب کاربرد دارد و در این جا کنایه از می ( صفتی که جانشین موصوف است ) ام الخبائث صفتی است برای می که منشا همه ی تباهی ها است و صفت برای موصوف محذوف است .

حافظ به صوفی می گوید آن شراب که تو منشا تباهی ها می دانی نزد ما دلخواه تر و شیرین تر از علاقه به دوشیزگان است، در این بیت آوردن صوفی با حالتی از تمسخر و ریشخند همراه است و مراد صوفی ظاهر فریب است .

آرایه استعاره و کنایه در این بیت به کار رفته است .

هنگام تنگدستی در عیش کوش و مستی             کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را 

در این بیت حافظ انسان را به خوشی دعوت می کند و به هنگام تهیدستی به جای فرو رفتن در غم و اندوه وی را به سرخوشی و مستی فرا می خواند چرا که این اکسیر هستی گدا را همانند قارون بی نیاز و توانگر می سازد. گر چه عیش و مستی با تنگدستی میانه یی ندارد و در شطحیات حافظ می گنجد .

تلمیح به داستان قارون که بعضی وی را اولین کیمیا گر دانسته اند ، هم چنین آرایه تناسب در این بیت به چشم می خورد .

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد              دلبر که در کف او مومست سنگ خارا

غیرت از اصطلاحات عرفانی است ( غیرت الهی ) شاعر خطاب به عاشق می گوید  از حدود الهی سرپیچی مکن و از رسم وفاداری و عاشقی تجاوز مکن و سرکش مشو وگرنه معشوق ازلی که همه چیز در دست قدرت اوست تو را به آتش غیرت خود می سوزاند . به کلماتی چون شمع و سوختن ، موم و خارا توجه شود .

آیینه سکندر جام می ست بنگر                                  تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا

داستان آیینه اسکندر آمیزه یی از افسانه و حقیقت است . این آیینه از عجایب هفتگانه عالم است .  گویند آیینه یی در فانوس دریایی تعبیه شده و حرکت کشتی ها را از صد میل نشان می داده است.  حافظ در این بیت به آیینه سکندر صفت افسانه یی دیگری نیز نسبت داده و آن را هم طراز جام جهان بین که غیب نما بوده ، قرار داده است . دارا شاه ایرانی هم عصر اسکندر بوده که بدست وی کشته شده است .

آیینه غیب نمای اسکندر همین جام شراب است که اگر به دیده ی اهل نظر در آن بنگری بی اعتباری دنیا را در آن خواهی دید.

احوال ملک دارا کنایه از بی ثباتی حشمت دارا و عاقبت مرگ وی است .

خوبان پارسی گو بخشندگان عمرند                          ساقی بده بشارت رندان پارسا را

خوبان پارسی زیبا رویانی که علاوه بر هنر زیبایی از هنر پارسی گویی و شاعری برخوردارند و پارسا در این بیت نیز پارسی است و به معنای پاکدامن نمی باشد . اگر چه دکتر خطیب رهبر به معنی پرهیزگاری به کار برده است . اما قدری تأمل در مصرع نشان می دهد که رند پارسا نیست . استفاده از دو اصطلاح ساقی و رند که از برساخته های حافظ است در این بیت قابل تأمل است . در این بیت صنعت جناس به کار رفته است .

حافظ به خود نپوشید این خرقه ی می آلود             ای شیخ پاکدامن معذور دار ما را

حافظ می گوید که این خرقه ی آلوده به می را نه به اختیار خود پوشیده است و از پیر پاک دامن پرهیزگار می خواهد که عذر وی بپذیرد و بر او خرده مگیرد .

خلاصه آن که حافظ از درد عشق الهی گلایه دارد و انتظار دارد که بر احوال ظاهری وی خرده نگیرند .

اکرم نعمت اللهی

بخش ادبیات تبیان

انواع شادیها

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآن

انواع شادیها

دو نوع شادی داریم.یکی سطحی و دیگری عمقی است .شادی سطحی لحظه ای است و تداوم ندارد و در اثر هم نشینی و یا تماشای موضوع خنده داری ایجاد می گردد.شادی عمقی، پس از زحمات ورنجها حاصل می گردد و تداوم دارد و خوشنودی دل را بهمراه دارد.
   شادی عمیق موجب آرامش انسان است و انبیا می خواستند که مردم شادی عمیق و ماندگار داشته باشند.
    در اسلام شادی ها به دو نوع مثبت و منفی تقسیم شده است.شادی های مثبت شادیهایی که به آنها سفارش شده است.
شادیهای منفی :
1- شادی به گناه.
2- شادی در برابر لغزشهای دیگران.
3- شادی های تمسخر آمیز.
4- شادی با دروغ.
   شادیهای مثبت:
1-شادی در وقت اطاعت و بندگی خدا.
2-شادی برای احیای حق و از بین رفتن باطل.
3-شادی در تحول معنوی .
4 شادی برای دیگران.
5- شادی در مجالس جشن اعیاد اسلامی .

شادی در خلق اثر،کشف حقایق باشد
شادی درمهر و نوازش به خلایق باشد
شادی آن نیست گهی عربده و گه فریاد
شادی در کشف توان  ،رشد علایق باشد

دکتر علی رجالی

شادی های مثبت و منفی

Share on facebookShare on twitt

Share on linkediShare on emaiShare on prinShare on whatsapp

با بررسی فرمایشات امامان و راهنمایان دینی می توان گفت در اسلام دو جور شادی و نشاط وجود دارد؛ منفی و مثبت یا به عبارتی شادی های ممدوح و شادی های مذموم، شادی‎های مذموم شادی‎هایی هستند که خدا و رهبران دینی از آنها نهی کرده‎اند. شادی های ممدوح شادی‎هایی است که به آنها سفارش شده است

با بررسی فرمایشات امامان و راهنمایان دینی می توان گفت در اسلام دو جور شادی و نشاط هست یکی منفی و دیگری مثبت
شادی های منفی شادی هایی هستند که خدا و رهبران دینی از آنها نهی کرده اند.
شادی های مثبت شادیهایی که به آنها سفارش شده است.

شادیهای منفی :
1- شادی به گناه
امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند: از خوشحالی به گناه بپرهیز چرا که خوشحالی به گناه از خود گناه بدتر و بزرگ تر است.(بحارالانوارج78 ص159)
2- شادی در برابر لغزشهای دیگران
3- شادی های تمسخر آمیز
4- شادی با دروغ
حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در وصیت خویش به اباذر چنین می فرمایند: یَا أَبَا ذَرٍّ، وَیْلٌ لِلَّذِی یُحَدِّثُ فَیَکْذِبُ لِیُضْحِکَ الْقَوْمَ، وَیْلٌ لَهُ، وَیْلٌ لَهُ، وَیْلٌ لَه‏
ای ابذر وای بر کسی که دروغ می گوید تا با این دروغ گفتن مردم را بخنداند،وای براو ،... (امالی شیخ طوسی صفحه 537)

شادیهای مثبت:
1-شادی در وقت اطاعت و بندگی خدا
2-شادی برای احیای حق و از بین رفتن باطل
3-تحول معنوی : شادی زمانی خوب و پسندیده است که در انسان تحولی ایجاد شود و بتواند جبران خطاهای گذشته را بکند، و بداند خداوند گناهان وی را بخشیده است.
4 شادی برای دیگران
5- شادی در مجالس جشن اعیاد اسلامی چون غدیر و قربان و سالروز میلاد پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و سایر ائمه (علیهم السلام)

همانطور که امام رضا (علیه السلام) به ریان بن شبیب می فرمایند:«اى پسر شبیب اگر شاد کند ترا که با ما باشى در درجات عالیات بهشت، پس محزون و غمگین باش به جهت حزن و اندوه ما و شاد باش به جهت شادى ما و بر تو باد دوستى ما که‏ اگر کسى دوستدار سنگى باشد حقتعالى او را در قیامت با آن سنگ محشور گرداند.»(عیون أخبار الرضا علیه السلام / ترجمه آقا نجفى، ج‏1، ص: 226)

آبرو و حق الناس

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآن

آبرو و حق النا س

خداوند از دو چیز نمی گذرد.حتی اگر توبه کنید ، خدا از حق خود می گذرد ولی تا حق مردم باز نگردد،از تو نمی گذرد.یکی آبروی افراد و دیگری حق الناس.
  حضرت علی می فرمایند، اگر آبروی کسی را بردی، آبرویت در این دنیا برده می شود.آبرو مانند گلاب است ، که براحتی بدست نمی آید.زیرا قطره قطره جمع می گردد ولی با یک ضربه ، به شیشه گلاب ، دسترنج دراز مدت فرد از بین می رود.
    عیب پوشی از صفات معصومین است.آنقدر که خدا از عیب پوشی رضایت دارد از آبرو ریزی و آشکار نمودن عیب دیگران نا راضی است.
     آبرو ریزی گاهی در چند مرحله است که موجب شکستن روح فرد بتدریج می گردد و متعاقب آن به نابودی فرد منجر می شود.همانند یک شیشه آب، که پس از چند نوبت خوردن خالی می شود و بالاخره شیشه تهی از آب می گردد و با ضربه ای شکسته می شود.

تا به کی بینی حقوق دیگران
می شود ضایع به دست خود سران
کاش می شد مهدی صاحب زمان
عدل خود جاری کند اندر جهان

دکتر علی رجالی
 

حفظ ایمان

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآن

حفظ ایمان

برای اینکه انسان چیزی را خلق و ایجاد کند ، زمان بر است.در مقابل تخریب آن آسان است و دیگر قابل برگشت نیست.همانند درختی که باغبان ،که برای به بار نشیدن و میوه دادن چه زحمت ها می کشد ولی چنانچه آنرا از ریشه از خاک برون آورد و خشک گردد، دیگر با بهترین آب و مراقبت امکان سرسبزی ندارد.   چنانچه افراد از دایره ایمان به خدا و پیامبران خارج گردند، آنگاه دچار ظلمت و گمراهی می شوند و باز گشت به فلاح و راه مستقیم سخت و غیر ممکن  می گردد.
   خداوند ظالمین را، یعنی کسانی که به خود ظلم می کنند، را هدایت نمی کند.اینان راهی برای بازگشت برای خود باقی نگذاشته اند.دوری از خدا موجب عذاب آنها می گردد.اینان با دوری از نور خدا، موجب ظلمت و تاریکی خود را فراهم می کنند.
    حفظ ایمان در آخر الزمان بسیار مشکل است.علت اصلی آن تحت تاثیر قرار گرفتن خانواده ها در اثر تبلیغات دین گریز که با روش های گوناگون و نمایش زیبا مردم را نسبت به دین بدبین و متعاقبا سست ایمان می کند .اگر به دقت توجه کنیم، دین دستورالعمل آدم شدن و رشد انسان را با روشهای بسیار  ساده به ما می آموزد، ولذا دین موجب حفاظت ما از آسیبها می شود.حفظ ایمان باعث قوام خانواده و جامعه است.در جامعه ای که مردم آن دیندار واقعی هستند ، میزان جرم و جنایات بسبار کم است.

رهزن ایمان تو اعمال توست
همره روز جزا افعال توست
آنچه کشتی ،می کنی آنرا درو
گر نباشد توشه ای،اشکال توست

دکتر علی رجالی

ابراز عقیده و ایمان

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآت

ابراز عقیده و ایمان

خداوند می فرماید ، مو منین باید اعتقاد و ایمان  به خدا را ابراز و نشر دهند تا دیگران نیز خدا جو شوند.با آگاهی است که متعاقب آن عمل را به دنبال دارد.رسالت پیامبران ابراز عقاید جهت اعتلای انسان ها بود.لذا بر مومنین است که به هر طریق ممکن وبا توجه به شرایط و امکانات ، در نشر و معارف اسلام همت گمارنند.همانند آبی که در چاه است ، تا زمانی که استخراج نشود و مزرعه آبیاری نگردد امکان رشد و نمو و سبزی گیاهان مقدور نمی گردد.
   لازم است که انسان، ایمان به خدا،قرآن و پیامبران را در گفتار و عمل خود ابراز کند .بهترین تبلیغ، روش الگو پذیری است.بچه ها در کودکی از رفتار و گفتار ما الگو می گیرند.آنها الگو و آینه ما هستند.لذا در حضور آنها، باید مراقبت رفتار خود با بر خورد با دیگران باشیم.اگر در آنها خطایی در بزرگ سالی می بینیم ، باید به گذشته خود توجه کنیم که لقمه ای که به فرزند دادیم چگونه بدست آمده بود و چه کوتاهی در تربیت او کردیم.انسان همانند کشاورز است ، هر چه بکارد  همان را درو می کند.
   انسان هایی که دارای هدف هستند و هدف آنها خداست و تمام تلاش خود را در جهت رضای خداو ادای تکلیف الهی می کنند، در دو دو عالم رستگار هستند.همانند حرکت فرد با نگاه به یک نقطه خاص می ماند، موجب  می گردد که در کوتاهترین زمان و  بطور مستقیم  به هدف برسد.اما کسانی که مرتب به اطراف نگاه کرده و حرکت می کنند، دیرتر به مقصد می رسند.لذا تا زمانی که تنها به خود فکر می کنیم و خدا را فراموش می کنیم ، و توجه مان به دیگران است نباید انتظار آرامش و خوشبختی داشته باشیم.

عابدم کن ، تا بیابم ، من جهت
  لایقم  کن، تا بجویم  ، من رهت
ای خدا ،من عاجز از دیدار تو
قادرم کن ،تا بیایم  ، درگهت

دکتر علی رجالی

گزینش خدا

باسمه تعالی

برداشهایی از آیات قرآن

گزینش خدا

معیار اصلی گزینش خداوند ،مربوط به آینده فرد است و اینکه رسالت و ماموریت او در آینده چه باید باشد.در صورتی که معیار گزینش ما ،بررسی سوابق و عملکرد گذشته فرد است.
   خداوند حضرت مریم را انتخاب کرد ، تا فرزند صالحی بنام عیسی، از دامن پاک او رسالت پیامبری را در آینده بعهده بگیرد.خدا در انتخاب سرپرستی حضرت مریم که به معبد اهدا شده بود، در قرعه کشی حضرت زکریا را گزینش کرد.
  پیامبران الهی، امکان دیدن ملایک را دارند.در صورتی که اولیای الهی امکان شنیدن سخنان ملائک را دارند.حضرت مریم این امکان را داشت.ملائکه به او گفتند که خداوند تو را در عالم گزینش کرد که بتوانی بدون انتخاب همسر صاحب فرزند گردی.
     لازم به ذکر است که خداوند نمی گوید فرزندی به تو می دهم بلکه می گوید کلمه ای بنام مسیح برای رساندن پیام الهی از طریق تو می دهم.این ما هستیم ، که او را فرزند مریم می گوییم.

عابدین در بندگی،شکر فراوان می کنند
شاکرین در زندگی، صبر فراوان می کنند
خوش بر آن عاشق ،که معشوقش خداست
دائما با یاد حق ، ذکر فراوان می کنند

دکتر علی رجالی

عمل ماندگار

باسمه تعالی

برداشتهایی از آیات قرآن

عمل ماندگار

همانگونه که برای ماندگاری آهن و جلوگیری از پوسیدگی و ایجاد مقاومت آهن ،آنرا رنگ می زنند.انسان ها هم اگر بخواهند اعمالشان ماندگار و اثر بخش باشد ، باید آن عمل از روی صدق و درستی و در جهت رضای خدای متعال باشد.
   حضرت زکریا ، در سن پیری از خدای متعال از روی صدق تقاضای فرزند کرد.خداوند فرزندی صالح و پیمبری بنام یحیی به او داد تا زکریا اثر ماندگاری از خود پس از مرگ بجا گذارد.خدا برای اطمینان بخشی قلب زکریا ، با توجه به نازا بودن همسرش، به او گفت که نشانه فرزند دار شدن تو این است که شما سه روز نمی توانی صحبت کنی ولی امکان ادای ذکر خداوند را داری.اگر چه زکریا به سخن خدا ایمان داشت ولی با این نشانه یقین پیدا نمود.

صاحبان  فضل وعلم و معرفت
مظهر پاکی و اهل مغفرت
مردم اهل یقین در هر زمان
کی خطا کار و دچار  معصیت

دکتر علی رجالی