شرحی بر رباعی قلم اعلی

باسمه تعالی
یک رباعی(۵۸)

قلم اعلی
یک کلک ز فیض حق به گردش آمد
عالم همه از نور  به چرخش آمد
سرچشمه‌ی علم و حکمت و فیض خدا
از عقل نخست و فضل، بینش آمد
تهیه و تنظیم
دکتر علی رجالی
 

قلم اعلی
این عبارت، ستایشی از مقام الهی است و اشاره به «قلم» دارد که در متون دینی و عرفانی، نماد آفرینش، وحی، علم و حکمت الهی است.

یک کلک ز فیض حق به گردش آمد

«کلک» به معنی قلم است و در اینجا اشاره به قلم آفرینش یا قلم وحی دارد. «فیض حق» به معنای لطف و عنایت الهی است که منشأ علم و معرفت است. «به گردش آمد» به این معناست که قلمِ الهی به حرکت درآمد و مأمور به نوشتن شد. این قلم همان نیرویی است که علم الهی را بر لوح هستی نگاشته و آغازگر آفرینش شده است.

عالم همه از نور به چرخش آمد

«عالم» به معنای کل هستی و جهان آفرینش است.
«همه از نور» اشاره به این دارد که تمام هستی از نور الهی پدید آمده است. «به چرخش آمد» یعنی جهان به حرکت و پویایی درآمد و نظام آن بر اساس نور و هدایت الهی برقرار شد. نور الهی منشأ تمام خلقت دانسته می‌شود. این نور همان حقیقتی است که جهان را زنده و پویا نگاه می‌دارد.

سرچشمه‌ی علم و حکمت و فیض خدا
«سرچشمه» نشان‌دهنده‌ی اصل و منشأ چیزی است.
«علم و حکمت» به دانش و خرد الهی اشاره دارد که به پیامبران و انسان‌ها عطا شده است. «فیض خدا» یعنی لطف و برکت بی‌پایان الهی که شامل همه‌ی موجودات می‌شود. علم و حکمت از اسماء الهی هستند و هر دانشی که در جهان هست، ریشه در علم الهی دارد. خداوند به صورت دائم و بدون انقطاع، فیض و هستی را به عالم اعطا می‌کند.

از عقل نخست و فضل، بینش آمد

«عقل نخست» اشاره به عقل اول در فلسفه‌ی اسلامی دارد که نخستین مخلوق خداوند و واسطه‌ی فیض الهی به جهان است. «فضل» یعنی لطف و رحمت خاص الهی که به واسطه‌ی عقل به مخلوقات عطا می‌شود. «بینش» یعنی درک و معرفت که نتیجه‌ی عقل و فضل الهی است. شناخت و بینش انسان‌ها، از لطف و عنایت الهی و از طریق عقل نخستین به دست می‌آید.

تهیه و تنظیم
دکتر علی رجالی( دانشگاه اصفهان)
۱۴۰۴/۱/۲۹
alirejali.blog.ir
RejaliMathematicsChannel@