شرحی بر رباعی کیمیای عشق

باسمه تعالی
یک رباعی(۲۷)

کیمیای عشق
از وادی خاک تا سما سوخته‌ام
چون ذره ز شوق، تا فنا سوخته‌ام
هر ذره‌ی جان، ز شوق تو در تپش است
از آتش عشق، تا بقا سوخته‌ام
سراینده
دکتر علی رجالی
 
شرح
از وادی خاک تا سما سوخته‌ام

"وادی خاک" اشاره به جهان مادی و دنیای ناسوت دارد، جایی که انسان در آن متولد می‌شود و با محدودیت‌های جسمانی و نفسانی درگیر است. "سما" نماد عالم بالا، جهان ملکوت، و ساحت قدسی است. شاعر در این مصرع، مسیر سلوک خود را از مادیات تا مراتب عالی معنوی و عرفانی به تصویر می‌کشد. "سوختن" در اینجا کنایه از رنج، تزکیه و تطهیر روح در مسیر عشق الهی است.

چون ذره ز شوق، تا فنا سوخته‌ام

"ذره" در ادبیات عرفانی نماد کوچک‌ترین و بی‌مقدارترین جزء هستی است، که در عین کوچکی، در پرتو نور الهی جلوه‌گری می‌کند. شاعر خود را چون ذره‌ای می‌بیند که در عشق الهی در حال پرواز است. "شوق" نیروی محرک این پرواز است، و نهایت این حرکت "فنا" در معشوق است. در اصطلاح عرفانی، "فنا" به معنای محو شدن سالک در ذات الهی است، یعنی رسیدن به مقام بی‌خودی و اتحاد با حقیقت مطلق.

هر ذره‌ی جان، ز شوق تو در تپش است

در این مصرع، شاعر از کلیت وجود خود سخن می‌گوید. هر ذره‌ی جان او، یعنی تمام هستی و ارکان وجودش، از شوق الهی در تپش و جوشش است. این حالت "اضطراب عاشقانه" در عرفان اسلامی نشانه‌ای از اشتیاق بی‌حد به وصال حق است. اشاره به این دارد که عشق حقیقی، تمامی وجود انسان را درگیر کرده و او را در تب و تاب مستمر قرار می‌دهد.

از آتش عشق، تا بقا سوخته‌ام

"آتش عشق" همان سوز و گدازی است که عاشق را می‌سوزاند و پاک می‌کند. اما نتیجه‌ی این سوختن، "بقا" است. در عرفان، "بقای بعد از فنا" مرحله‌ای است که سالک پس از محو شدن در ذات الهی، دوباره به عالم بازمی‌گردد، اما این بار نه به عنوان یک فرد مستقل، بلکه به عنوان جلوه‌ای از حقیقت الهی. به‌عبارت دیگر، عاشق حقیقی پس از فنا، به مقام بقا بالله می‌رسد و در عشق الهی جاودانه می‌شود.


alirejali.blog.ir
۱۴۰۳۱۱/۲۲
@RejaliMathematicsChannel