نظام معارف اسلامی

باسمه‌تعالی
نظام معارف اسلامی چیست؟
نظام معارف اسلامی، به‌طور خلاصه، مجموعه‌ی هماهنگ و منسجمِ باورها، ارزش‌ها و احکام اسلامی است که بر اساس جهان‌بینی توحیدی بنا شده و تمامی ابعاد زندگی انسان را دربرمی‌گیرد. این نظام، برخلاف مجموعه‌ای پراکنده از آموزه‌ها، دارای ساختار منطقی و سلسله‌مراتب معرفتی است.

می‌توان برای تبیین دقیق‌تر، نظام معارف اسلامی را در چند سطح معرفی کرد:

🌸 ۱. مبانی (اصول موضوعه یا مبادی):
این بخش، پایه‌های معرفتی و فلسفی دین است؛ یعنی باورهایی درباره‌ی خدا، جهان، و انسان.
مانند:

• توحید (یگانگی خدا)،
• نبوت،
• معاد،
• عدل،
• و امامت.
  این‌ها «اصول» نظام معارف‌اند و سایر بخش‌ها بر آن‌ها استوارند.

🌿 ۲. معارف نظری (جهان‌بینی و شناخت):
در این بخش، اسلام به تبیین «چیستی»‌ها می‌پردازد؛
یعنی دیدگاه دین درباره‌ی جهان، انسان، جامعه، و تاریخ.
به تعبیر علامه طباطبایی، این بخش، زیرساخت فکری و فلسفی دین است و ریشه در معرفت قرآنی دارد.

🌷 ۳. معارف ارزشی (اخلاقی):
این سطح به «بایدها و نبایدها» و ارزش‌های انسانی مربوط است.
مثل عدالت، صدق، امانت، تواضع، و محبت.
در این‌جا دین، «نظام اخلاقی» خود را بر پایه‌ی معرفت الهی سامان می‌دهد.

🌼 ۴. معارف عملی (احکام و شریعت):
این بخش ناظر به رفتار فردی و اجتماعی انسان است.
نماز، روزه، جهاد، اقتصاد، سیاست، خانواده، و قضا—all زیرمجموعه‌ی این بخش‌اند.

🍃 ۵. غایت نظام (انسان کامل و قرب الهی):
هدف نهایی این نظام، «سیر انسان از خلق به حق» و تحقق بندگی در همه‌ی ساحت‌هاست.
به تعبیر شهید مطهری، دین نظامی است که انسان را از معرفت آغاز و به عبودیت و قرب ختم می‌کند.

بنابراین، نظام معارف اسلامی را می‌توان چنین تعریف کرد:

«ساختاری هماهنگ از اصول، جهان‌بینی، ارزش‌ها و احکام که بر پایه‌ی توحید استوار است و غایت آن، رساندن انسان به کمال و قرب الهی است.»