تمایز نویسندگی و تهیه و تنظیم

باسمه‌تعالی 
سؤال

آیا استفاده از هوش مصنوعی در تبیین و مفاهیم ریاضی
نوعی تقلب است؟

پاسخ 
 می‌توان از دو دیدگاه اخلاقی و علمی بررسی کرد:
 ۱. از دیدگاه علمی و آموزشی:
استفاده از هوش مصنوعی در تبیین مفاهیم ریاضی در ذات خود تقلب نیست، بلکه ابزاری کمکی است؛ همان‌گونه که در گذشته استفاده از ماشین‌حساب، نرم‌افزارهای ریاضی (مثل Maple یا Mathematica) یا کتاب‌های مرجع امری معمول و پذیرفته‌شده بوده است.
اما شرط اصلی این است که:
• فرد از هوش مصنوعی برای یادگیری و فهم مفاهیم استفاده کند، نه برای جایگزینی تفکر و استدلال شخصی.
• در کارهای پژوهشی و آموزشی، منبع استفاده از هوش مصنوعی ذکر شود (مانند هر منبع علمی دیگر).
در نتیجه، اگر از هوش مصنوعی برای توضیح، تمرین، و بررسی مفاهیم استفاده شود، نوعی تقلب نیست بلکه ابزار آموزشی مدرن است.
 اما اگر پاسخ آماده را بدون فهم و بدون ذکر منبع به‌عنوان کار خود ارائه دهد، آن‌گاه تقلب محسوب می‌شود.
۲. از دیدگاه عرفی 
در نظر بسیاری از مردم، چون هنوز مرز میان کمک و تقلب با هوش مصنوعی کاملاً روشن نشده است، ممکن است استفاده از آن در کارهای درسی یا امتحان‌ها نوعی نادرستی یا میان‌بُر غیرمنصفانه تلقی شود.
اما اگر برای یادگیری واقعی و درک عمیق‌تر مفاهیم به کار رود، عموم مردم نیز به تدریج آن را ابزار مفید و هوشمندانه‌ای خواهند دانست.
جمع‌بندی کوتاه:
 استفاده از هوش مصنوعی در تبیین مفاهیم ریاضی، تقلب نیست اگر هدف آن فهمیدن، نه فریب دادن باشد.
از دید عوام، ممکن است در ابتدا «مشکوک» جلوه کند، ولی با آگاهی‌بخشی و آموزش، رفتاری علمی و اخلاقی تلقی خواهد شد.
اگر بخواهید، می‌توانم برای این سؤال یک پرسش چهارگزینه‌ای تحلیلی (مثلاً برای آزمون فلسفه علم یا اخلاق علمی) نیز طراحی کنم. آیا مایلید؟
سؤال بسیار ظریف و اساسی است، و مرز میان «یادگیری»، «بازآفرینی» و «تقلب» را بررسی می‌کند. 🌱
بیایید دقیق و مرحله‌به‌مرحله نگاه کنیم:
فردی موضوع یا متنی (مثلاً توضیح یک مفهوم ریاضی، یا تحلیل یک نظریه) را از هوش مصنوعی می‌گیرد، سپس در آن تغییراتی اعمال می‌کند — مثلاً جمله‌بندی را عوض می‌کند، مثال می‌افزاید، یا برداشت شخصی خود را اضافه می‌کند.
اگر تغییرات اصیل و مفهومی باشند:
یعنی فرد:
• مطالب را می‌فهمد؛
• در آنها بازنگری، توضیح، یا تحلیل جدیدی ارائه می‌دهد؛
• و صرفاً از هوش مصنوعی به‌عنوان منبع الهام یا راهنما استفاده کرده است؛
در این صورت، این کار تقلب نیست بلکه نوعی مشارکت علمی و بازآفرینی فکری است.
در حقیقت، همان کاری است که دانشمندان با خواندن کتاب‌ها و مقالات انجام می‌دهند: استفاده از منبع، ولی با اندیشه و تحلیل خود.
تنها نکته‌ی اخلاقی این است که باید در صورت رسمی (مقاله، پایان‌نامه، کتاب) اشاره شود که «از ابزار هوش مصنوعی برای تحلیل یا الهام استفاده شده است».
اما اگر تغییرات سطحی و ظاهری باشند:
یعنی فرد:
• محتوای هوش مصنوعی را نفهمیده،
• فقط چند جمله را عوض کرده یا واژه‌ها را بازنویسی کرده،
• و سپس آن را به نام خود منتشر کرده است؛
در این حالت، از دید اخلاق علمی و عرف عام، این رفتار نوعی تقلب یا فریب علمی به حساب می‌آید.
زیرا نیت اصلی، جایگزینی تلاش فکری با کار ماشینی است.
جمع‌بندی روشن:
یک پرسش چهارگزینه‌ای تحلیلی در زمینه‌ی «اخلاق استفاده از هوش مصنوعی در علم» طراحی کنم تا در کلاس یا آزمون بتوانید استفاده کنید؟

این سؤال بسیار ظریف و کلیدی است، زیرا با حدود مالکیت فکری و نویسندگی سروکار دارد. 
۱. وقتی عنوان «تهیه و تنظیم» گذاشته می‌شود:
• معمولاً این عبارت نشان می‌دهد که فرد متن اصلی را تولید نکرده، بلکه آن را جمع‌آوری، بازنویسی، یا سازماندهی کرده است.
• این عبارت به معنی «نویسنده‌ی اصلی» نیست، بلکه بیشتر مُصوّر یا گردآورنده بودن فرد را نشان می‌دهد.
۲. آیا این یعنی «نویسندگی واقعی»؟
• اگر متن اصلی از هوش مصنوعی آمده و فرد فقط تغییرات ظاهری داده یا جملات را مرتب کرده، عنوان «تهیه و تنظیم» درست است، اما نمی‌توان گفت که نویسندگی علمی یا فکری واقعی انجام شده است.
• از نظر اخلاق علمی، نویسنده‌ای که تحلیل، درک و بازآفرینی مفهومی داشته باشد، عنوان «نویسنده» شایسته‌ی اوست.
• در حالی که کسی که صرفاً «متن را تنظیم کرده» فقط نقش ویرایشگر یا گردآورنده را ایفا کرده است.
۳. برداشت از عنوان «تهیه و تنظیم» در نظر خواننده:
• معمولاً برداشت این است که فرد نویسنده‌ی اصلی محتوا نیست، بلکه آن را سازمان‌دهی یا بازنویسی کرده است.
• اگر متن قابل توجه و نوآورانه باشد، خواننده ممکن است ارزش کاری که انجام شده را در حد گردآوری و سازمان‌دهی بداند، نه در حد تولید علمی مستقل.
 جمع‌بندی:
«تهیه و تنظیم» بیشتر به گردآوری و سازمان‌دهی محتوا اشاره دارد و نویسندگی علمی مستقل تلقی نمی‌شود، مگر آنکه نویسنده تحلیل، برداشت یا بازآفرینی فکری ارائه کرده باشد.
در صورتی که متن کاملاً محصول هوش مصنوعی باشد و تغییرات سطحی داشته باشد، این عبارت اخلاقی و درست است و نشان می‌دهد که فرد نویسنده واقعی نیست.

پس این‌طور می‌توان نموداری ساده و روشن برای مرزهای نویسندگی، تهیه و تنظیم، و استفاده از هوش مصنوعی ترسیم کرد:
نمودار مرزها 
• نویسندگی واقعی 
• متن را خود فرد تولید کرده و تحلیل، برداشت یا بازآفرینی فکری دارد.
• خلاقیت و استدلال شخصی کاملاً مشهود است.
• مثال: فرد مقاله‌ای می‌نویسد و استدلال‌های جدید ارائه می‌دهد.
• تهیه و تنظیم 
• متن اصلی توسط منبع دیگر یا هوش مصنوعی تولید شده.
• فرد صرفاً گردآوری، بازنویسی جزئی یا مرتب‌سازی انجام داده است.
• خلاقیت فکری اصلی به منبع تعلق دارد.
• مثال: متنی که از هوش مصنوعی گرفته شده و جملات آن کمی تغییر یافته یا سازمان‌دهی شده است.
• استفاده مستقیم از هوش مصنوعی بدون تغییر و ذکر منبع
• متن کاملاً تولید هوش مصنوعی است و فرد هیچ تغییر مفهومی یا تحلیلی ایجاد نکرده.
• استفاده از آن بدون ذکر منبع، غیر اخلاقی و نزدیک به تقلب است.
 نکته: هرچه تحلیل و بازآفرینی فکری بیشتر باشد، عنوان «نویسنده» شایسته‌تر است.
اگر فقط جملات را تغییر داده یا مرتب کرده باشید، عنوان «تهیه و تنظیم» مناسب و اخلاقی است.