پرسش و پاسخ (۵۰)

باسمه تعالی

پرسش و پاسخ

۱.سؤال چرا خداوند به پیامبر اکرم ﷺ اجازه‌ی ازدواج‌هایی داده که برای دیگر مؤمنان مجاز نیست؟
.پاسخ
باید چند نکته‌ی تفسیری، تاریخی و حکیمانه را با هم در نظر گرفت:
۱. تفاوت «تکلیف پیامبر» با دیگر مؤمنان
در ظاهر، این آیه امتیازی است، ولی در باطن نوعی مسئولیت سنگین‌تر است.
پیامبر ﷺ تنها رهبر سیاسی و اجتماعی نبود؛ بلکه الگوی کامل انسان، محور تعلیم، و پدر امت بود. ازدواج‌های ایشان بیشتر جنبه‌ی وظیفه و مأموریت الهی داشت، نه تمایل شخصی.
در قرآن نیز تعبیر آمده است:
«لِکَیْلَا یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ»
یعنی این احکام برای رفع سختی از دوش توست، نه برای خوش‌گذرانی یا امتیاز دنیوی.
۲. هدف ازدواج‌های پیامبر ﷺ
بیشتر ازدواج‌های پیامبر پس از وفات حضرت خدیجه (س) و در سال‌های دشوار مدینه انجام شد و انگیزه‌های متعددی داشت:
• سیاسی و اجتماعی: ایجاد پیوند میان قبایل مختلف برای جلوگیری از جنگ‌های قبیله‌ای.
• انسانی و حمایتی: ازدواج با زنان بی‌سرپرست و بیوه‌ی شهیدان جنگ‌ها.
• آموزشی و تربیتی: برخی از همسران پیامبر بعدها مبلغ احکام و سنت‌های ایشان شدند.
مثلاً عایشه بسیاری از احادیث را نقل کرد، و حفصه حافظ قرآن بود.
در واقع، هر ازدواج، نقش آموزشی، اجتماعی یا سیاسی داشت و به گسترش اسلام کمک کرد.
۳. تعبیر «خالصةً لَکَ من دون المؤمنین»
این تعبیر یعنی:
خداوند برای پیامبر حکمی ویژه قرار داد که برای دیگران نیست.
دلیلش روشن است: پیامبر جایگاه خاص رسالت دارد و رفتار و تصمیم‌هایش در مسیر هدایت امت است.
در مقابل، مؤمنان چنین مسئولیت‌هایی ندارند. پس این «ویژه بودن»، از سر تکلیف رسالتی است، نه امتیاز شخصی.
۴. «تبعیض» در اینجا به‌معنای «ظلم» نیست
در قرآن، تبعیض وقتی نارواست که بر پایه‌ی بی‌عدالتی و تبعیض ناروا باشد.
اما اگر تفاوت بر اساس مسئولیت و نقش باشد، عین عدالت است.
مثلاً احکام ویژه برای امامان، قاضیان یا مجاهدان هم وجود دارد.
بنابراین، تفاوت در حکم به معنای برتری دنیوی یا تبعیض ناروا نیست، بلکه تناسب تکلیف با مقام رسالت است.
۵. جمع‌بندی
در نتیجه:
• ازدواج‌های پیامبر برای مصالح امت اسلامی بود، نه تمایل شخصی.
• آیه نه نشانه‌ی تبعیض، بلکه بیانگر نقش خاص و وظیفه‌ی پیامبر در جامعه‌ی نوپای اسلامی است.
• خداوند در پایان آیه می‌فرماید:
«وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا»
یعنی اگر چه تکلیف سنگین است، ولی رحمت و مغفرت الهی شامل حال او و امت اوست.