شرحی بر دعای فتح

باسمه تعالی

دعای فتح

ای فتح دل و جان، ز تو آگاه شدیم
در سایه‌ی عشق، سوی درگاه شدیم
هر قفل که بر جان و دلم بود گران
با یاد تو وا گشت، به همراه شدیم

---

شرح و تفسیر

مصرع اول:

"ای فتح دل و جان، ز تو آگاه شدیم"
در این مصرع، شاعر به "فتح" به‌عنوان گشایشی روحانی اشاره دارد که جان و دل را از قیدهای دنیوی و تعلقات رهایی می‌بخشد. این گشایش به واسطه‌ی معرفت الهی و عشق به پروردگار حاصل می‌شود. "آگاه شدن" در اینجا به مفهوم رسیدن به بصیرت و شناختی عمیق از حقیقت الهی است.

---

مصرع دوم:

"در سایه‌ی عشق، سوی درگاه شدیم"
عشق به‌عنوان نیروی محرک روحانی معرفی شده است که باعث حرکت انسان به سوی درگاه الهی می‌شود. سایه‌ی عشق همان حمایت و پناهی است که سالک در مسیر سلوک از آن بهره‌مند می‌گردد. این عشق، عشق حقیقی به خداوند است که راهنمای مسیر قرب می‌باشد.

---

مصرع سوم:

"هر قفل که بر جان و دلم بود گران"
در این مصرع، قفل‌ها به موانع و مشکلات روحی و روانی اشاره دارند که انسان را از رسیدن به حقیقت بازمی‌دارند. این قفل‌ها می‌توانند به صورت وابستگی‌های دنیوی، هوس‌ها، غفلت‌ها و تاریکی‌های نفسانی ظاهر شوند. شاعر بیان می‌کند که این موانع به‌قدری سنگین بودند که جان و دل او را تحت فشار قرار داده بودند.

---

مصرع چهارم:

"با یاد تو وا گشت، به همراه شدیم"
یاد خداوند مانند کلیدی است که تمام این قفل‌های گران را می‌گشاید. با یاد الهی، تمامی مشکلات و موانع از بین می‌روند و دل انسان به آرامش و آزادی می‌رسد. "به همراه شدیم" نشان‌دهنده‌ی این است که پس از رفع موانع، انسان در مسیر سلوک با همراهی و هدایت الهی به سوی مقصد نهایی حرکت می‌کند.

---

جمع‌بندی:

این رباعی در حقیقت یک دعای روحانی است که از خداوند طلب گشایش و رهایی از موانع نفسانی می‌کند. عشق الهی به‌عنوان کلید اصلی این گشایش معرفی شده و یاد خداوند به‌عنوان نیرویی که تمامی مشکلات را از بین می‌برد، جلوه می‌کند. این شعر به زیبایی بیانگر این حقیقت است که تنها با عشق و یاد خدا می‌توان به آرامش واقعی دست یافت و از تمام قیدها آزاد شد.

 

دعای فتح از دعاهای منسوب به حضرت علی (ع) است که در برخی منابع به عنوان یکی از دعاهای معروف برای پیروزی و فتح در کارها آمده است. این دعا بیشتر در مواقعی که مسلمانان نیاز به نصرت الهی دارند، خوانده می‌شود. در این دعا، از خداوند درخواست می‌شود که درهای فتح و پیروزی را بگشاید و موانع را برطرف سازد.

ساختار و محتوای دعا

دعای فتح دارای ساختاری موزون و آهنگین است که در آن از صفات و اسماء الهی بهره گرفته شده است. دعا با حمد و ثنای الهی آغاز می‌شود و سپس با ذکر نام‌های خداوند، از او درخواست پیروزی و گشایش می‌شود.

مضامین اصلی دعای فتح

1. توحید و حمد الهی: در ابتدای دعا، خداوند را به یگانگی و عظمت توصیف می‌کند.
2. درخواست نصرت: از خداوند طلب پیروزی بر دشمنان و گشایش در مشکلات می‌شود.
3. توسل به قدرت الهی: بر قدرت بی‌پایان خداوند تأکید شده و از او مدد طلبیده می‌شود.
4. استعانت از اسماء الهی: استفاده از اسامی جلاله مانند "یا الله" و "یا رحمان" که نشان‌دهنده‌ی عظمت و مهر الهی است.

ابعاد عرفانی دعا

این دعا علاوه بر جنبه‌ی نظامی و جهادی، در بُعد عرفانی نیز قابل تأمل است. در عرفان، فتح به معنای گشایش دل و رفع حجاب‌های بین سالک و معشوق است. در این زمینه، دعای فتح می‌تواند به منزله‌ی درخواست از خداوند برای گشودن درهای معرفت و شهود باشد.

نمونه‌ای از فرازهای دعای فتح

یکی از فرازهای معروف این دعا به این صورت است:

"اللهم افتح لی ابواب رحمتک، وانصرنی بنصرتک، و ثبتنی بتثبیتک..."
خدایا! درهای رحمتت را بر من بگشا، مرا به یاری خود یاری کن و با تثبیت خود مرا استوار ساز.

پیام دعای فتح

پیام اصلی این دعا آن است که پیروزی و گشایش تنها از سوی خداوند است و انسان باید در همه حال به او توکل کند. در شرایط دشوار، به‌ویژه در جهادهای نفسانی و روحانی، این دعا می‌تواند راهگشا باشد.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی