شرحی بر دعای خضر

 

باسمه تعالی

دعای خضر

ای آنکه به قدرتت جهان حیران است
ذات تو ز ادراک بسی پنهان است
در کشف گره‌های جهان مشهوری
یاد تو گشاینده‌ی هر زندان است

---

شرح و تفسیر هر مصرع

مصرع اول: "ای آنکه به قدرتت جهان حیران است"

در این مصرع، شاعر به عظمت و قدرت خداوند اشاره می‌کند که تمامی جهان در برابر قدرت بی‌پایان او حیرت‌زده و ناتوان است.
کلمه‌ی "حیران" نشان‌دهنده‌ی سرگشتگی و شگفتی است که انسان‌ها در برابر قدرت خدا احساس می‌کنند. این حیرانی، بیانگر عظمت الهی است که عقل بشر از درک آن عاجز است.

---

مصرع دوم: "ذات تو ز ادراک بسی پنهان است"

در این مصرع، شاعر به حقیقت توحید ذات الهی اشاره می‌کند که از درک و شناخت بشر فراتر است.
کلمه‌ی "بسی" در اینجا به معنای "بسیار" است و نشان می‌دهد که شناخت ذات خداوند برای بشر ممکن نیست. این مصرع بر ناتوانی انسان در دستیابی به کنه ذات الهی تأکید می‌کند.

---

مصرع سوم: "در کشف گره‌های جهان مشهوری"

این مصرع بیانگر این حقیقت است که خداوند به‌عنوان "حلّال مشکلات" شهرت دارد.
واژه‌ی "مشهوری" به این نکته اشاره دارد که در سختی‌ها و مشکلات، همه به یاد خدا می‌افتند، چراکه او گره‌گشای حقیقی است.
گره‌های جهان، نمادی از مشکلات، پیچیدگی‌ها و دشواری‌های زندگی است که تنها با قدرت الهی باز می‌شوند.

---

مصرع چهارم: "یاد تو گشاینده‌ی هر زندان است"

در اینجا، شاعر از "زندان" به‌عنوان نمادی از گرفتاری‌ها، مشکلات روحی، دنیوی و حتی حصر معنوی استفاده کرده است.
"یاد تو" اشاره به ذکر الهی و ارتباط قلبی با خداوند دارد که به انسان آزادی درونی و رهایی از مشکلات می‌بخشد. این مصرع در حقیقت نتیجه‌گیری از سه مصرع پیشین است که بر اثر ذکر خداوند در گشایش امور تأکید دارد.

---

جمع‌بندی:

این رباعی عرفانی با زبانی ساده ولی عمیق به توصیف عظمت خداوند و نقش یاد او در رهایی از مشکلات می‌پردازد. شاعر با انتخاب واژگان دقیق و آهنگین، فضای روحانی و معنوی را به خواننده منتقل می‌کند.
رباعی در عین کوتاهی، تأمل‌برانگیز و عمیق است و می‌تواند به‌عنوان دعایی برای رهایی از سختی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

دعای خضر از دعاهای معروفی است که به حضرت خضر (ع) نسبت داده می‌شود. این دعا در بسیاری از منابع اسلامی به‌عنوان دعایی مجرب برای رفع گرفتاری‌ها، دفع بلاها و جلب خیرات شناخته شده است.

متن دعای خضر (ع):

معمولاً دعای خضر به این صورت نقل شده است:

"یا من لا یعلم کیف هو إلا هو، یا من لا یبلغ قدرته القادرون، یا من لا یدرک جنابه العارفون، یا من لا یعجزه شیء فی الأرض ولا فی السماء، یا من لا یحیط به موصوف، یا من لا یحصره محدود، یا من لا یغیره حادث، یا من لا یخاف من شیء، یا من لا یرجو غیره."

---

شرح و تفسیر دعا:

این دعا سرشار از معانی عرفانی و توحیدی است و به چند مفهوم کلیدی اشاره دارد:

۱. شناخت ناپذیری ذات الهی:

"یا من لا یعلم کیف هو إلا هو"
ای کسی که هیچ‌کس جز خودت نمی‌داند که چگونه‌ای!
این عبارت بر یگانگی و بی‌همتایی خداوند دلالت دارد. ذات الهی به‌قدری متعالی است که هیچ عقل و فکری توان درک آن را ندارد.

---

۲. قدرت بی‌نهایت الهی:

"یا من لا یبلغ قدرته القادرون"
ای کسی که حتی قدرتمندان نیز به قدرت تو دست نمی‌یابند!
در این عبارت به این نکته اشاره شده است که قدرت خداوند نامحدود است و هیچ موجودی توان رسیدن به مرتبه‌ی قدرت او را ندارد.

---

۳. فراتر از ادراک عرفا:

"یا من لا یدرک جنابه العارفون"
ای کسی که حتی عارفان نیز به مقام تو دست نمی‌یابند!
این جمله نشان می‌دهد که حتی اهل معرفت و سالکان حقیقت نیز در برابر عظمت الهی ناتوان‌اند و نمی‌توانند کنه ذات او را درک کنند.

---

۴. قدرت مطلق بر زمین و آسمان:

"یا من لا یعجزه شیء فی الأرض ولا فی السماء"
ای کسی که هیچ چیز در زمین و آسمان تو را ناتوان نمی‌کند!
این عبارت بیانگر این است که هیچ موجودی در پهنه‌ی آسمان‌ها و زمین نمی‌تواند مانعی بر اراده‌ی الهی باشد.

---

۵. غیرقابل توصیف بودن خداوند:

"یا من لا یحیط به موصوف"
ای کسی که هیچ توصیفی او را در بر نمی‌گیرد!
در این فراز، شاعر به این حقیقت اشاره می‌کند که حتی واژه‌ها و اوصاف نیز نمی‌توانند کمال خداوند را توصیف کنند.

---

۶. فراتر از محدوده‌ها:

"یا من لا یحصره محدود"
ای کسی که هیچ حد و مرزی او را در بر نمی‌گیرد!
این عبارت بر بی‌کرانگی خداوند دلالت دارد که هیچ حد و حصری نمی‌تواند او را در قالبی بگنجاند.

---

۷. ثبات در برابر تغییرات:

"یا من لا یغیره حادث"
ای کسی که هیچ رخدادی او را تغییر نمی‌دهد!
این جمله نشانگر ثبات و پایداری ذات الهی است که در برابر تغییرات عالم ثابت و پایدار باقی می‌ماند.

---

۸. بی‌نیازی از ترس:

"یا من لا یخاف من شیء"
ای کسی که از هیچ چیز نمی‌ترسد!
این جمله بیانگر این است که خداوند بی‌نیاز از ترس است، چراکه هیچ قدرتی نمی‌تواند بر او تأثیر بگذارد.

---

۹. تنها امید عالم:

"یا من لا یرجو غیره"
ای کسی که امید هیچ‌کس جز او نیست!
این عبارت به مفهوم توحید افعالی اشاره دارد؛ یعنی تنها خداوند است که می‌تواند گره از مشکلات بگشاید و امید هر کسی فقط به اوست.

---

جمع‌بندی:

دعای خضر (ع) در واقع یک نیایش روحانی است که ذات الهی را از هر گونه محدودیت و نقص مبرا می‌داند. این دعا به انسان یادآوری می‌کند که خداوند یگانه، قادر مطلق و بی‌نیاز از هر چیزی است. همچنین نشان می‌دهد که همه‌ی قدرت‌ها، معرفت‌ها و توصیف‌ها در برابر عظمت الهی ناچیزند.
این دعا را می‌توان برای توکل به خدا، جلب آرامش قلبی و دفع نگرانی‌ها خواند. در حقیقت، دعای خضر انسان را به سوی تکیه بر قدرت بی‌کران خداوند دعوت می‌کند.

تهیه و تنظیم

دکتر علی رجالی